سنسور مپ چیست؟ علائم خرابی و نقش آن در خودرو

تا به حال فکر کرده‌اید خودروی شما چطور شرایط مختلف جاده و موتور را درک می‌کند؟ راز این هوشمندی در سنسورهای کوچک اما حیاتی پنهان شده‌است! یکی از این سنسورهای کلیدی سنسور مپ نام دارد که نقش تعیین‌کننده‌ای در عملکرد روان موتور، مصرف سوخت و حتی شتاب خودرو دارد. در این مطلب به بررسی این قطعه می‌پردازیم تا بفهمیم چرا خرابی آن می‌تواند دردسرساز شود.

سنسور مپ چیست؟

نام مپ که برای این سنسور درنظر گرفته‌اند با آن مپ که به‌معنای نقشه است تفاوت دارد! سنسور MAP مخفف Manifold Absolute Pressure به معنای فشار هوا منیفولد است. این سنسور یک قطعه الکترونیکی کوچک اما حیاتی در موتور خودروهای انژکتوری محسوب می‌شود. معمولاً روی منیفولد هوا (ورودی هوای موتور) نصب شده و وظیفه اصلی‌اش اندازه‌گیری دقیق فشار هوای داخل منیفولد است.

به زبان ساده، سنسور مپ دائماً به کامپیوتر خودرو (ECU) گزارش می‌دهد هوایی که قرار است با سوخت مخلوط شود در هر لحظه چه فشاری دارد. این اطلاعات خام پایه‌ای اساسی برای محاسبات پیچیده‌ای است که کامپیوتر برای مدیریت عملکرد موتور انجام می‌دهد. در واقع، سنسور مپ یکی از حسگرهای کلیدی است که به خودرو کمک می‌کند شرایط کاری موتور را متوجه شود.

کاربرد سنسور مپ در خودرو

وظیفه اصلی سنسور مپ این است که با اندازه‌گیری دقیق فشار هوای داخل منیفولد ورودی، به کامپیوتر خودرو کمک کند تا چگالی هوای ورودی به موتور را محاسبه کند. چرا این مهم است؟ چون موتور برای احتراق بهینه به یک نسبت دقیق سوخت و هوا نیاز دارد. درواقع می‌توان آن را همکار سنسور اکسیژن نامید!

سنسور MAP با تشخیص تغییرات فشار، مثلاً فشار کم هنگام دور آرام یا فشار بیشتر هنگام شتاب گرفتن و باز شدن گاز، سیگنال‌های الکتریکی متناسبی را بر اساس آن فشارها تولید می‌کند. معمولاً هرچه فشار بیشتر، ولتاژ خروجی بالاتر. ایسیو با دریافت این سیگنال‌ها متوجه می‌شود چه مقدار هوا در حال ورود به سیلندرهاست. سپس با استفاده از این داده حیاتی، دو کار اساسی را انجام می‌دهد:

 ۱) مقدار ورودی هوا را کم یا زیاد می‌کند تا نسبت هوا به سوخت در حالت بهینه حفظ شود.

 ۲) مقدار پاشش سوخت انژکتورها را تنظیم می‌کند تا همچنان مقدار هوا و سوخت تنظیم شود.

علائم خرابی مپ سنسور

وقتی سنسور مپ خراب شود یا داده‌های نادرست ارسال کند خودرو با مشکلات متعددی روبرو می‌شود. علائم و خطاهای آن ممکن است با سنسور اکسیژن مشابه باشد لذا قبل از تعویض از خراب بودن هرکدام از این سنسورها مطمئن شوید. مهم‌ترین نشانه‌ها عبارتند از:

• مشکل در روشن شدن خودرو (به‌ویژه در حالت سرد)

خودرو به سختی روشن می‌شود یا نیاز به چندین بار استارت دارد. دلیلش این است که کامپیوتر با اطلاعات غلط از فشار هوا، نمی‌تواند ترکیب سوخت و هوای مناسب برای روشن شدن خودرو را محاسبه کند.

• لرزش موتور و دور آرام ناپایدار

زمانی که سنسور مپ معیوب باشد پس از روشن شدن خودرو، موتور به‌صورت نامنظم کار می‌کند. دور موتور کم و زیاد می‌شود یا لرزش غیرعادی در حالت درجا احساس می‌شود. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که سنسور نتواند فشار واقعی را گزارش دهد و ECU نتواند سوخت و جرقه را تنظیم کند. البته حرکت غیرطبیعی عقربه دور موتور می‌تواند ناشی از خرابی سنسور دور موتور نیز باشد.

• خاموشی ناگهانی موتور در حالت درجا

خودرو ممکن است در ترافیک یا هنگام توقف مثلاً پشت چراغ قرمز ناگهان خاموش شود. این معمولاً به دلیل محاسبه اشتباه مقدار سوخت مورد نیاز در دورهای پایین رخ می‌دهد.

• کاهش قدرت موتور و پاسخ‌دهی ضعیف به پدال گاز

خودرو هنگام شتاب‌گیری با تاخیر عمل می‌کند، قدرت کافی ندارد یا روی دور موتور خاص (مثلا 3000 rpm) گیر می‌کند. سنسور خراب قادر به تشخیص افزایش فشار هوای مورد نیاز برای شتاب نیست بنابراین ECU سوخت کافی تزریق نمی‌کند.

• افزایش غیرمنطقی مصرف سوخت

با وجود رانندگی معمولی، باک زودتر خالی می‌شود. چون ایسیو با دریافت داده‌های اشتباه مثلاً گزارش فشار پایین غلط، دستور تزریق سوخت بیشتری را صادر می‌کند.

• روشن شدن چراغ چک موتور

چراغ چک هشدار روی صفحه پشت آمپر روشن می‌شود. با وصل کردن دستگاه دیاگ، معمولاً کدهای خطایی مانند P0105 (مشکل مدار سنسور)، P0106 (محدوده/عملکرد نامناسب سنسور) یا P0107 (ولتاژ پایین مدار) مشاهده می‌شود.

• بد کار کردن موتور در ارتفاعات یا هوای مرطوب

خودرو در مناطق کوهستانی یا نواحی مرطوب و شرجی با مشکلاتی مثل کاهش قدرت یا لرزش مواجه می‌شود. سنسور خراب قادر به تطبیق خود با تغییرات فشار هوا نیست.

کشیدن فیش سنسور مپ (تست بدون دیاگ)

هنگامی که خودرو مشکلات مربوط به خرابی سنسور مپ را از خود بروز می‌دهد برخی از تعمیرکاران ممکن است پیشنهاد دهند سوکت آن را بطور موقت جدا کنید. این کار همانند کشیدن فیش سنسور اکسیژن عمل می‌کند. این روش برای سنسور مپ و هم سنسور اکسیژن تست محسوب می‌شود و با انجام آن می‌توانید متوجه شوید مشکل واقعا مربوط به قطعه موردنظر است یا خیر.

انجام این تست بدین صورت است که ابتدا در حالت خاموشی خودرو سوکت سنسور را پیدا و آن را جدا می‌کنید. سپس خودرو را روشن کرده و کمی با آن رانندگی کنید. اگر علائمی که قبلا وجود داشتند برطرف‌شده بودند می‌توان تقریبا مطمئن شد ایراد از همین قطعه است. و اگر ایرادات همچنان برقرار بودند باید مشکل را در قطعه دیگری جستجو کنید.

البته این بررسی برای زمانی است که دیاگ و تعمیرگاه در دسترس نباشد و یا خطایی بر روی دیاگ نمایش ندهد. همواره اولویت را اتصال دستگاه و تشخیص توسط متخصص قرار دهید. همچنین توجه کنید که نباید رانندگی در حالت کشیدن سوکت ادامه‌دار باشد و فراموش نکنید که سوکت را مجدد در جای خود قرار دهید.

حذف یا جایگزینی سنسور مپ ممکن است؟

در خودروهای انژکتوری حذف کامل سنسور مپ و دور زدن آن تقریباً غیرممکن و به‌شدت نامناسب است. سیستم مدیریت موتور برای محاسبه دقیق سوخت و زمان جرقه، به داده‌های فشار هوای منیفولد نیاز حیاتی دارد. بدون این اطلاعات، کامپیوتر در “حالت حدسی” کار می‌کند. یعنی بطور دلخواه به سیستم احتراق سوخت وارد می‌کند و شرایط را در نظر نمی‌گیرد. در نتیجه عملکرد موتور مختل می‌شود خصوصا در نواحی کوهستانی یا شرجی که تراکم و چگالی هوا متفاوت است.

لذا در صورتی که مپ سنسور خودروی شما معیوب شده تمرکز خود را روی تهیه قطعه باکیفیت و تعویض آن بگذارید. هرگونه تلاش برای حذف و جایگزین کردن آن با موارد دیگر مانند حذف صورت مسئله است و کمکی به خودرو و شرایط شما نمی‌کند.

نحوه شستشوی سنسور مپ

سنسور مپ به دلیل جایگاه قرارگیری آن که مدام در معرض هوا می‌باشد پس از مدتی آلودگی‌ها و کثیفی‌ها سطح آن را می‌پوشانند و عملکرد آن را مختل می‌کنند. لذا بهتر است بصورت دوره‌ای مثلا هر شش ماه یکبار آن را باز کنید و قسمت سر آن که استوانه‌ای شکل است را با اسپری انژکتورشوی تمیز نمایید.

برای شستشو حتما نی مناسب اسپری را روی آن قرار دهید تا مایع بر روی قسمت‌های دیگر پاشیده نشود. فقط قسمت استوانه‌ای سر سنسور را هدف قرار دهید و مراقب باشید مایع به سایر قسمت‌های سنسور خصوصا سوکت آن نفوذ نکند.

در انتها اجازه دهید بطور کامل خشک شود و سپس آن را در جای خود قرار دهید. یک فشار ملایم نیاز است تا با صدای کلیک به‌درستی در جای خود تنظیم شود. باز کردن و بستن سنسور را با حوصله و با تمرکز انجام دهید و فشار بیش از حد وارد نکنید.

نحوه پارامتر خوانی سنسور مپ

ابتدا دیاگ را به خودرو متصل کنید و به بخش پارامترها یا داده‌های زنده بروید. گزینه MAP، مپ یا فشار هوای ورودی را پیدا کنید و وارد شوید. مقدار فشار هوا در واحد kPa را مشاهده و با استفاده از جدول زیر مورد بررسی قرار دهید.

• اگر عدد در حالت سوییچ باز خیلی کمتر از 100 kPa باشد: احتمال خرابی سنسور یا گرفتگی مسیر.
• اگر در دور آرام بالای 50 kPa باشد، احتمال نشتی هوا یا مشکل در موتور.
• اگر با تغییر گاز تغییر نکند، سنسور یا سیم‌کشی معیوب است.

تفاوت سنسور مپ ساژم و زیمنس

واژه‌های ساژم و زیمنس درواقع نام‌های دو مدل ایسیو خودرو هستند. بدین معنا که هنگام خریداری سنسور مپ صرفا باید به سازگار بودن خودروی شما با ساژم یا زیمنس توجه کنید و این مسئله هیچ تفاوتی در کیفیت یا عملکرد سنسور نخواهد داشت. برخی افراد به اشتباه تصور می‌کنند ساژم و زیمنس مارک‌های قطعه هستند لذا به دنبال آنند که کدام یک کیفیت بهتری دارد. تنها مسئله حائز اهمیت سازگاری سوکت سنسور مپ با خودروی شماست.

برای اینکه تشخیص دهید خودروی شما زیمنس است یا ساژم ابتدا باید از تعمیرکار خود سوال کرده و سپس اقدام به خرید نمایید. بطورکلی خودروهای پژو، سمند از پلتفرم ساژم و خودروهای تولید سایپا نظیر پراید، کوییک، تیبا، ساینا زیمنس هستند.

محل قرارگیری مپ سنسور در خودرو

سنسور MAP معمولاً روی منیفولد هوا یا در نزدیکی آن نصب می‌شود تا بتواند فشار هوای ورودی به سیلندرها را مستقیماً اندازه‌گیری کند. در اکثر خودروها می‌توانید آن را به‌صورت یک قطعه پلاستیکی یا فلزی کوچک (به قطر حدود ۳-۵ سانتیمتر) با یک سیم‌کشی چندرشته‌ای و یک شلنگ لاستیکی نازک متصل به منیفولد پیدا کنید.

در برخی مدل‌ها این سنسور مستقیماً روی بدنه منیفولد پیچ‌شده و در مدل‌های دیگر ممکن است با شلنگ به یک نقطه دورتر مثلاً نزدیک دریچه گاز یا دیواره محفظه موتور متصل باشد. خودروهای مجهز به توربوشارژر یا سوپرشارژر، این سنسور اغلب بعد از قطعه توربو/سوپرشارژر و قبل از دریچه گاز نصب می‌شود تا فشار هوای فشرده‌شده را حس کند.

چرا سنسور مپ خراب می‌شود؟

خرابی این سنسور معمولاً ناشی از چهار عامل اصلی است:

1. آلودگی: تجمع دوده، ذرات روغن یا رطوبت روی حسگر داخلی یا دهانه ورودی سنسور ناشی از فیلتر هوای معیوب یا مشکلات سیستم تهویه کارتر که اندازه‌گیری فشار را مختل می‌کند.

2. آسیب اتصالات: ترک خوردگی، پارگی یا شل شدن شیلنگ لاستیکی متصل به سنسور که باعث نشت فشار و دریافت داده‌های اشتباه می‌شود.

3. مشکلات الکتریکی: اتصال کوتاه، قطعی سیم‌ها، خوردگی سوکت اتصال یا نوسان ولتاژ که سیگنال سنسور را تخریب می‌کند.

4. فرسودگی طبیعی: سنسور مپ یک قطعه مصرفی است و طبیعتا پس از طی شدن عمر مفید آن فرسوده می‌شود و از کار می‌افتد. میزان طول عمر آن کاملا بستگی به سلامت سیم‌کشی، کیفیت قطعه و شرایط رانندگی دارد و نمی‌توان یک عدد کلی اعلام نمود. معمولا در مناطق سردسیر عمر سنسورهای خودرو کمتر است.

نحوه تعویض سنسور مپ

برای تعویض سنسور مپ ابتدا باتری خودرو را جدا کنید تا از آسیب الکتریکی جلوگیری شود. سپس شلنگ وکیوم متصل به سنسور را با احتیاط جدا کرده و مراقب باشید نشکند. برخی سنسورها فاقد شیلنگ هستند و مستقیما روی منیفولد نصب می‌شوند. سپس سوکت اتصال برق آن را باز کنید. با استفاده از آچار مناسب پیچ‌های نگهدارنده سنسور را باز کرده و قطعه معیوب را خارج نمایید.

محل نصب روی منیفولد را با احتیاط تمیز کنید. سنسور جدید را نصب و پیچ‌ها را با ملایمت ببندید. ممکن است برای قرارگیری در جای خود نیاز به یک فشار ملایم داشته باشد. جنس اکثر سنسورها پلاستیکی است لذا در بستن پیچ‌ها بیش از حد فشار وارد نکنید. اتصالات آن را نصب کنید. پس از اتصال باتری، خودرو را روشن کرده و از سنسور جدید لذت ببرید.

همواره بهتر است برای تعویض سنسورها به تعمیرگاه برق خودرو مراجعه کنید تا پس از نصب، با دیاگ کامپیوتر خودرو ریست شود و خطاها و اطلاعات مربوط به سنسور قبلی از حافظه پاک شود. این اقدام بسیار مهم است و ممکن است مسئله‌ساز شود.

سوالات متداول

جمع بندی

در این مطلب متوجه شدیم که سنسور MAP با اندازه‌گیری فشار هوای منیفولد، داده‌ای حیاتی را در اختیار کامپیوتر خودرو قرار می‌دهد تا نسبت سوخت و هوا تنظیم و زمان جرقه بهینه شود. خرابی این قطعه کوچک اما مهم به‌سادگی می‌تواند عملکرد خودرو را مختل کند و علائمی مانند افزایش مصرف سوخت، لرزش موتور و کاهش شتاب به‌وجود آورد. فرآیند تست و تعویض نیز بهتر است توسط متخصص انجام شود تا از مشکلات احتمالی جلوگیری گردد.