سنسور فشار باد لاستیک (TPMS) و نحوه عملکرد آن
تصور کنید در یک اتوبان شلوغ یا یک جاده بارانی با خانواده در حال حرکت هستید که ناگهان فرمان ماشین سفت میشود و خودرو به یک سمت کشیده میشود. اینجاست که کابوس پنچری ناگهانی سراغتان میآید. اما ماجرا فقط خطر تصادف نیست. لاستیکی که حتی کمی هم کمباد باشد، اصطکاک بیشتری با زمین پیدا میکند و این یعنی موتور ماشین باید بیشتر زور بزند و بنزین بیشتری بسوزاند تا ماشین راه برود!
در واقع لاستیک کمباد مثل کفش نامناسبی است که هم راه رفتن را سخت میکند و هم زودتر پاره میشود. اما چطور بفهمیم باد لاستیکمان دقیقاً چقدر است؟ اینجاست که سنسور فشار باد لاستیک یا همان سیستم TPMS وارد میدان میشود. این قطعه کوچک حکم «فرشته نجات لاستیکها» را دارد. چراغی هوشمند که روی صفحه کیلومتر جا خوش کرده و به محض اینکه فشار یکی از چرخها حتی مقدار کمی افت کند با یک چشمک زدن به شما خبر میدهد. لذا قبل از اینکه دیر شود و هزینه سنگین تعویض لاستیک یا خطر به سراغتان بیاید مشکل را حل خواهید کرد.
سنسور فشار باد لاستیک (TPMS) چیست؟
اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، سنسور فشار باد لاستیک که در دنیای خودرو به آن TPMS (مخفف عبارت Tire Pressure Monitoring System) میگویند، در واقع یک سیستم پایش لحظهای برای چرخهای ماشین شماست. تصور کنید یک فشارسنج کوچک و هوشمند، ۲۴ ساعته و در هر ثانیه که شما تختگاز در حال حرکت هستید مراقب هوای داخل لاستیکهاست.
کار اصلی این سیستم این است که نگذارد شما غافلگیر شوید! به محض اینکه باد یکی از لاستیکها از حد استاندارد کمتر شود یا سوراخ ریزی باعث کمبادی تدریجی شود، این سنسور سیگنالی به کامپیوتر خودرو میفرستد. به دنبال آن یک چراغ هشدار (معمولاً به شکل نعل اسب با یک علامت تعجب در وسط) روی صفحه کیلومتر شما روشن میشود. در واقع سنسور فشار باد لاستیک پل ارتباطی بین چرخهای بی زبان و راننده است تا قبل از اینکه لاستیک کاملاً بخوابد یا در سرعت بالا بترکد شما را باخبر کند.
سنسور فشار باد لاستیک چگونه کار میکند؟
به زبان خیلی ساده این سیستم یا «مستقیماً» فشار هوا را اندازه میگیرد یا از روی «رفتار چرخ» حدس میزند که بادش کم شده است. بیایید این دو مدل را بررسی کنیم:
۱. سیستم مستقیم: دقیق و حساس
در این روش، داخل هر چرخ (معمولاً پشت همان والو یا سوزنی که باد میزنید) یک سنسور کوچک جاسازی شده است. این قطعه یک سنسور فشار واقعی و یک باتری مینیاتوری دارد.
- روش کار: سنسور لحظه به لحظه فشار هوای داخل را اندازه میگیرد و عدد دقیق را با امواج رادیویی (مثل کنترل تلویزیون اما قویتر) به کامپیوتر مرکزی ماشین میفرستد.
- مزیت: خیلی دقیق است و حتی اگر ماشین پارک باشد به شما میگوید چقدر باد دارید.
۲. سیستم غیرمستقیم: هوشمند و اقتصادی
در این مدل خبری از سنسور داخل لاستیک نیست! ماشین از سنسورهای سیستم ترمز ABS (که سرعت چرخش هر چرخ را زیر نظر دارند) استفاده میکند.
- روش کار: وقتی باد یک لاستیک کم میشود، قطر آن هم کمی کمتر میشود. در نتیجه برای اینکه همپای بقیه چرخها حرکت کند مجبور است سریعتر بچرخد. کامپیوتر ماشین وقتی میبیند یک چرخ بیدلیل دارد تندتر از بقیه میچرخد متوجه میشود که حتماً بادش کم شده و چراغ هشدار را روشن میکند.
- مزیت: استهلاک ندارد و نیازی به تعویض باتری سنسور نیست اما دقتش به اندازه مدل مستقیم نیست.
چه خودروهایی به صورت فابریکی به سنسور باد تایر مجهز هستند؟
شاید تا چند سال پیش، سنسور فشار باد لاستیک یک آپشن لوکس محسوب میشد که فقط روی بنز، بیامو یا پورشه میدیدیم. اما حالا ورق برگشته است! به دلیل الزامی شدن استانداردهای جدید (معروف به استانداردهای ۸۵ گانه)، بسیاری از خودروهای اقتصادی جادههای ایران هم صاحب این آپشن شدهاند.
- خودروهای داخلی
دیگر نباید فقط در ماشینهای خارجی دنبال TPMS بگردید. طبق قانون جدید، خودروهای داخلی که از سال ۱۴۰۲ به بعد با عنوان «ارتقایافته» یا «استاندارد ۸۵ گانه» وارد بازار شدهاند، باید این سنسور را داشته باشند:
ایرانخودرو: تارا (اتوماتیک و دندهای V4)، رانا پلاس ارتقایافته، دنا پلاس توربو و سورن پلاسهای جدید.
سایپا: شاهین (تمامی مدلها)، کوییک S و ساینا S.
- خودروهای وارداتی
تمام خودروهای وارداتی که از سال ۲۰۰۷ به بعد در آمریکا و از سال ۲۰۱۲ به بعد در اروپا تولید شدهاند، طبق قانون باید به TPMS مجهز باشند. پس اگر یک هیوندای، کیا یا تویوتا مدل ۲۰۱۴ به بالا دارید، به احتمال ۹۹٪ این سیستم را دارید. تمامی خودروهای چینی از جمله دیگنیتی فیدلیتی، تیگوها، جک و MVM نیز دارای این قابلیت میباشند.
مزایا و معایب: آیا واقعاً ارزش نصب دارد؟
اگر هنوز هم شک دارید که این سیستم به دردتان میخورد یا نه، بیایید خیلی روراست بر کفه ترازوی مزایا و معایب نگاهی بیندازیم. هیچ سیستمی بینقص نیست اما گاهی اوقات سودش خیلی بیشتر از ضررش است.
مزایا: چرا باید نصب کنیم؟
- کاهش هزینه لاستیک و بنزین: لاستیکی که فقط ۲۰ درصد کمباد باشد عمرش خیلی زودتر تمام میشود. از آن طرف، لاستیک کمباد اصطکاک را بالا میبرد و اشتهای ماشین را برای مصرف بنزین زیاد میکند. با TPMS شما جلوی این خرجهای اضافه را میگیرید.
- امنیت جانی: ترکیدن لاستیک در سرعت بالا یکی از خطرناکترین اتفاقاتی است که میتواند بیفتد. سنسور با هشدار به موقع درباره افت فشار یا افزایش غیرعادی دما از این فاجعه جلوگیری میکند.
- راحتی خیال: دیگر لازم نیست هر بار قبل از سفر یا در پمپبنزین از فشارسنجهای قدیمی استفاده کنید یا به آپاراتی مراجعه نمایید. یک نگاه به مانیتور کوچک ماشین کافی است.
معایب و چالشها
- تمام شدن باتری: سنسورهای داخلی باتری دارند که معمولاً ۵ تا ۷ سال عمر میکند. وقتی تمام شود باید سنسور را عوض کنید (که نیاز به باز کردن لاستیک دارد).
- حساسیت زیاد: گاهی اوقات در سرمای شدید زمستان فشار هوای داخل لاستیک به طور طبیعی کم میشود و سنسور ممکن است بیدلیل آلارم بدهد که این برای برخی رانندهها کلافهکننده است.
- خطای سنسورهای ارزان: اگر مدلهای خیلی ارزان و بیکیفیت بازار را بخرید ممکن است عدد دقیقی به شما ندهند یا زود خراب شوند.
نحوه نصب سنسور فشار باد تایر
این آموزش نصب برای سنسورهای است که خارج از لاستیک نصب میشوند. در سنسورهای داخلی نیاز به باز کردن لاستیک و بریدن والو قدیمی و جایگزین جدید است. لذا باید به یک آپاراتی مراجعه کنید که رینگ را از لاستیک جدا کند.
- مرحله اول: درپوشهای پلاستیکی والو (همان جایی که باد میزنید) را باز کنید.
- مرحله دوم: مهره ضدسرقتی که داخل جعبه سنسور است را داخل والو بپیچانید.
- مرحله سوم: سنسور مربوط به هر چرخ را (که رویش حروف اختصاری مثل FL برای جلو-چپ یا RR برای عقب-راست نوشته شده) محکم ببندید.
- مرحله چهارم: مهره ضدسرقت را با آچار مخصوصی که در جعبه است خلاف جهت بپیچانید تا سنسور در جای خود قفل شود و کسی نتواند با دست بازش کند.
- مرحله پنجم: نمایشگر را به فندکی ماشین بزنید یا اگر شارژی است روی داشبورد بچسبانید. تمام!
مطلب پیشنهادی: معرفی سیستم ترمز EBD
علائم و هشدارهای TPMS را جدی بگیرید!
تصور کنید در حال رانندگی هستید که ناگهان یک چراغ زرد رنگ شبیه به «نعل اسب با یک علامت تعجب در وسط» روی صفحه کیلومتر ظاهر میشود. این همان زبانِ ماشین است که دارد با شما حرف میزند! اما هر روشن شدنی به معنای پنچری نیست:
- وقتی چراغ ثابت روشن میماند
اگر چراغ هشدار روشن شد و همانطور ثابت ماند، یعنی حداقل یکی از لاستیکهای شما افت فشار جدی دارد (معمولاً بیش از ۲۵ درصد) توصیه میشود توقف کنید.
- وقتی چراغ چشمک میزند و بعد ثابت میماند
این حالت کمی متفاوت است. اگر چراغ برای حدود یک دقیقه چشمک زد و بعد ثابت ماند، احتمالاً مشکل از خودِ سیستم است، نه باد لاستیک! احتمالا باتری یکی از سنسورها تمام شده یا ارتباط رادیویی سنسور با کامپیوتر ماشین قطع شده است. در این شرایط سیستم نمیتواند فشار را بخواند.
- تاثیر هوا روی هشدارها (هشدار کاذب)
جالب است بدانید که در صبحهای خیلی سرد زمستان، ممکن است چراغ TPMS روشن شود و بعد از نیم ساعت رانندگی خودبهخود خاموش شود. هوای سرد باعث انقباض و کاهش فشار باد میشود. با شروع رانندگی و گرم شدن لاستیک، فشار دوباره بالا میرود و سنسور آرام میگیرد. پس در روزهای سرد، بلافاصله نگران نشوید اما حتماً در اولین فرصت باد را تنظیم کنید.
نکات نگهداری و عیب یابی سریع
نگهداری از سنسور فشار باد لاستیک کار سختی نیست اما رعایت چند نکته کوچک عمر آن را چندین برابر میکند. مهمترین نکته این است که هنگام مراجعه به آپاراتی حتماً وجود سنسور را به تعمیرکار اطلاع دهید تا زمان جدا کردن لاستیک از رینگ، به بدنه حساس سنسور آسیب نزند. همچنین اگر از مدلهای خارجی استفاده میکنید مراقب شویندههای اسیدی قوی در کارواش باشید و هر دو سال یکبار باتری آنها را چک کنید. در نهایت، به یاد داشته باشید که در صورت جابهجا کردن چرخها یا تغییر فصل ممکن است نیاز باشد سیستم را یکبار از روی مانیتور خودرو «ریست» کنید تا اطلاعات را دوباره با دقت کالیبره کند و هشدارهای اشتباه ندهد.
جمع بندی
نصب و استفاده از سنسور فشار باد لاستیک شاید در نگاه اول یک هزینه اضافی به نظر برسد اما با یک بار تجربه رانندگی با آن، متوجه میشوید که آرامش خاطری که به شما میدهد بیقیمت است. این سیستم نه تنها با بهینهسازی مصرف سوخت و افزایش عمر لاستیکها هزینههای خودش را جبران میکند، بلکه به عنوان یک سیستم ایمنی حیاتی، از تصادفات ناشی از ترکیدگی لاستیک جلوگیری میکند.
فراموش نکنید که تکنولوژی برای راحتتر کردن زندگی ماست. پس اگر خودروی شما به این سیستم مجهز نیست همین امروز به فکر تهیه یک مدل مناسب برای آن باشید.
