عیب یابی سنسور اکسیژن خودرو؛ کدهای خطا و پارامترخوانی

سنسور اکسیژن (O2 Sensor) یکی از قطعات کلیدی در سیستم مدیریت موتور خودروهای مدرن است که نقش مستقیمی در تنظیم نسبت هوا به سوخت، کاهش مصرف بنزین و کنترل آلایندگی دارد. خرابی این سنسور نه تنها باعث روشن شدن چراغ چک خودرو می‌شود، بلکه عملکرد موتور را مختل کرده و هزینه‌های تعمیراتی سنگینی را به دنبال خواهد داشت. در مطلب عیب یابی سنسور اکسیژن خودرو، به زبان ساده اما علمی، به تشخیص خطاهای رایج سنسور اکسیژن، تحلیل پارامترهای زنده در دیاگ و روش‌های افزایش عمر مفید این قطعه میپردازیم.

سنسور اکسیژن چگونه کار می‌کند؟

سنسور اکسیژن در مسیر اگزوز خودرو (قبل و بعد از کاتالیست) نصب شده و با اندازه‌گیری میزان اکسیژن باقیمانده در گازهای خروجی، اطلاعاتی را درباره کیفیت احتراق به ایسیو یا همان کامپیوتر خودرو ارسال میکند. این داده‌ها به ایسیو اجازه میدهند تا نسبت هوا به سوخت را در بازه‌ی ۱۴.۷:۱ تنظیم کند.

این مقدار یعنی به ازای هر 14.7 واحد هوا باید یک واحد سوخت وجود داشته باشد تا فرآیند سوختن به‌طور کامل صورت گیرد. اگر هر کدام از این موارد یعنی هوا یا سوخت به نسبت درستی باهم ترکیب نشوند موجب خام‌سوزی یا نرسیدن بنزین کافی به سیلندرها می‌گردد.
سنسورهای اکسیژن مدرن از فناوری پهن‌باند (Wideband) استفاده می‌کنند که دقت بیشتری در اندازه‌گیری دارد. در حالی که سنسورهای قدیمی‌تر دو سیم یا چهار سیم تنها قادر به تشخیص دو حالت غنی (کمبود هوا) یا رقیق (هوای اضافی) هستند.

پارامترهای زنده سنسور اکسیژن بالا و پایین

منظور از پارامترهای زنده این است که خودرو باید هنگام خواندن پارامترها روشن باشد. سپس دیاگ را متصل نمایید و وارد بخش مربوطه شوید. توجه کنید که پارامتر سنسور پایینی بر خلاف سنسور بالایی تغییرات چندانی ندارد و اکثر اوقات در محدود 4.5 ولت ثابت است. اما سنسور بالایی هرچه با سرعت بیشتری تغییر پارامتر دهد کیفیت آن بهتر است.

• ولتاژ سنسور اکسیژن در دور آرام:

ولتاژ سنسور درحالتی که خودرو درجا و بدون فشردن پدال گاز کار می‌کند باید هر ثانیه یک الی دوبار بین ۰.۱ تا ۰.۹ ولت نوسان کند. نوسان کندتر یا ثابت بودن ولتاژ نشانه فرسودگی سنسور است.

• پاسخ سنسور به شتابگیری ناگهانی:

هنگام فشردن پدال گاز، ولتاژ باید به سرعت به سمت ۰.۹ ولت صعود کرده و سپس با رها کردن گاز به زیر ۰.۲ ولت سقوط کند. تأخیر در این واکنش، اغلب ناشی از خرابی گرمکن داخلی سنسور است.

• مقایسه ولتاژ سنسور بالایی و پایینی:

مواردی که گفته‌شد مربوط به سنسور اکسیژن بالایی است. سنسور پایینی معمولا در محدوده 4.5 ولت تا 6 ولت ثابت است و به ندرت تغییر می‌کند. لذا بی‌تحرکی آن را مبنای تنبلی قرار ندهید.

• ولتاژ سنسور اکسیژن نروبند و وایدبند

ولتاژ سنسورهای نروبند (4 سیم) همانطور که گفته‌شد در محدوده 0.1 تا 0.9 ولت نوسان دارد. اما ولتاژ سنسورهای وایدبند (5 سیم) به دلیل تکنولوژی جدیدتر و تشخیص دقیق‌تر معمولا نوسان زیادی ندارد و در محدوده 0.3 تا 0.5 با سرعت کمتری تغییر می‌کند.

تشخیص کیفیت سنسور اکسیژن با پارامترخوانی

امروزه متاسفانه سنسورهای بی‌کیفیت و تقلبی در بازار بسیار شایع و زیاد شده‌اند و نمی‌توان صرفا از روی ظاهر، کیفیت آن را حدس زد. تنها راه برای اینکه متوجه شویم یک سنسور اکسیژن از کیفیت خوبی برخوردار است یا نه، بررسی پارامترهای آن با دیاگ است.

برای تست ابتدا سنسور جدید را بر روی خودرو نصب کنید و سپس حتما کامپیوتر (ECU) را ریست یا دانلود بزنید. این کار بسیار مهم است تا خطاها و اطلاعات سنسور معیوب قبلی از حافظه پاک شود و پذیرای اطلاعات جدید گردد. در مرحله بعد، همانطور که می‌دانید یک سنسور اکسیژن 4 سیم باید در محدوده 0.1 تا 0.9 ولتاژ تولید کند. لذا پارامترهای زنده را مورد بررسی قرار دهید.

ملاک برای ما سرعت تغییر پارامتر و دامنه آن است. یک سنسور اکسیژن باکیفیت در دور آرام و زمانی که خودرو درجا کار می‌کند باید پارامتر آن با سرعتی در حد هرثانیه یک الی دوبار تغییر کند. زمانی که پدال گاز را فشار می‌دهید باید دامنه نوسان بیشتر شود.

بطور مثال سنسوری که از ولتاژ 0.3 به 0.7 پرش می‌کند و سپس در کمتر از یک ثانیه به 0.2 می‌پرد می‌توان گفت از متریال خوبی ساخته‌شده است. اما اگر مثلا از 0.3 به 0.4 و سپس به 0.5 تغییر کرد این سنسور تنبل است و کیفیت مناسبی ندارد. توجه کنید که اعداد گفته‌شده صرفا مثالی برای درک بهتر هستند و پارامترها کاملا رندوم تغییر می‌کنند.

عیب یابی سنسور اکسیژن خودرو

با روشن شدن چراغ چک و ثبت خطای سنسور اکسیژن در دیاگ، نباید سریع اقدام به خرید یک سنسور جدید نمود. بسیاری از مواقع صرفا یک نوسان برق کوچک موجب بروز خطا شده و با یکبار ریست برطرف می‌شود. برخی موارد نیز ممکن است برق 12 ولت موردنیاز سنسور تامین نشود و باید با لامپ تست سوکت دسته‌سیم خودرو مورد بررسی قرار گیرد. برخی موارد نیز با یک تمیز کردن ساده سنسور، دوده‌ها رفع می‌شوند و سنسور جان تازه می‌گیرد.

در ادامه مطلب با بررسی انواع کدهای خطای مربوط به سنسور اکسیژن باما همراه باشید.

تشخیص و بررسی انواع کدهای خطا

هنگامی که سنسور اکسیژن دچار مشکل شود، ECU کدهای خطایی را ثبت می‌کند که با استفاده از دستگاه دیاگ قابل خواندن هستند. در ادامه، سه کد رایج مرتبط با این قطعه و راهکارهای رفع آنها را بررسی می‌کنیم.

• کد خطای P0130 و P0136

این کدهای خطا زمانی به وجود می‌آیند که سنسور به هر علتی قادر به پاسخگویی صحیح نباشد. این ایراد می‌تواند ناشی از فرسودگی و به اتمام رسیدن عمر سنسور و یا بروز اختلال در برق ورودی به سنسور باشد.

کد P0130 مربوط به خرابی سنسور اکسیژن اول و کد P0136 مربوط به خرابی سنسور اکسیژن دوم می‌باشد.

• کد خطای P0133 (سنسور اول)

در صورت مشاهده این خطا، پاسخ‌دهی سنسور اکسیژن اول کند است. در این حالت اصطلاحا می‌گویند سنسور تنبل و فرسوده شده و باید تعویض گردد.

• کد خطای P0171 (مخلوط رقیق یا فقیر)

این خطا به مخلوط رقیق یا فقیر معروف است. این خطا نشان می‌دهد هوای موجود در سیستم احتراق از نسبت استاندارد بیشتر است و یا اینکه سوخت کافی به سیستم تزریق نمی‌شود. در این شرایط خودرو ریپ می‌زند و توان حرکتی آن کاهش می‌یابد.

توجه کنید که فقیر بودن مخلوط سوخت و هوا بر اثر دلایل متفاوتی رخ می‌دهد. درواقع کد P0171 فقط مربوط به ناکارآمدی سنسور اکسیژن نیست بلکه موارد دیگری از جمله خرابی انژکتورها، پمپ بنزین، سنسور مپ و غیره در این امر دخیل هستند. لذا قبل از تعویض سنسور اکسیژن این موارد را در نظر بگیرید.

• کد خطای P0420 (سنسور اکسیژن دوم)

این خطا نشانگر آن است که کاتالیست خودرو مانند قبل به خوبی گازهای سمی اگزوز را تصفیه نمی‌کند. وظیفه سنسور اکسیژن دوم در خودرو نظارت بر عملکرد کاتالیزور است. زمانی که سنسور مقدار اکسیژن را کم تشخیص دهد بدان معناست که گاز سمی زیادی از کاتالیست می‌گذرد و درواقع قادر به انجام صحیح فعالیت خود نیست. این کد را با خرابی سنسور اکسیژن اشتباه نگیرید.

کدهای خطا مربوط به خرابی گرمکن سنسور اکسیژن

کدهای خطای مربوط به گرمکن سنسور اکسیژن در دستگاه دیاگ معمولاً با P0135 تا P0161 نمایش داده می‌شوند. همه این کدها بیانگر مشکل در مدار گرمکن سنسور اکسیژن هستند. درواقع هرکدام از این چهار کد را مشاهده کردید یعنی گرمکن معیوب است و یا برق کافی به گرمکن نمی‌رسد. ابتدا از برق 12 ولت آن مطمئن شوید و اگر مشکلی نداشت باید سنسور را تعویض کنید.

• P0135 → سنسور اکسیژن اول
• P0155 → سنسور اکسیژن اول
• P0141 → سنسور اکسیژن دوم
• P0161 → سنسور اکسیژن دوم

متاسفانه هیچ راهی برای تعمیر گرمکن سنسور اکسیژن وجود ندارد و آموزش‌های غلط مبنی بر بستن مقاومت صرفا پاک کردن صورت مسئله است. با نصب مقاومت، کامپیوتر فقط از عدم کارکرد صحیح سنسور مطلع نمی‌شود و تصور می‌کند همه‌چیز خوب است. در این حالت چراغ چک خاموش می‌شود و راننده نیز تصور می‌کند مشکل حل‌شده است.

چگونه با مولتی‌متر تست کنیم؟

برای تشخیص سلامت سنسور بدون دستگاه دیاگ، مراحل زیر را دنبال کنید:
۱. موتور را به دمای کاری برسانید (حدود ۱۰ دقیقه کارکرد).
۲. پراب قرمز مولتی‌متر را به سیم سیگنال سنسور (سیم مشکی) و پراب مشکی را به بدنه وصل کنید.
۳. در دور آرام، ولتاژ باید بین ۰.۱ تا ۰.۹ ولت نوسان کند.
۴. با افزایش دور موتور به 2500، ولتاژ باید در محدود ۰.۶ نوسان کند.
۵. اگر ولتاژ ثابت است یا نوسان نمی‌کند، سنسور نیاز به تعویض دارد.

چطور عمر سنسور اکسیژن را افزایش دهیم؟

طول عمر این قطعه به عوامل بسیار متعددی بستگی دارد. معمولا در ایران باتوجه به کیفیت پایین بنزین و کیفیت پایین قطعات، بین 50,000 تا 80,000 کیلومتر متغیر است. همچنین در صورتی که در مناطق سردسیر زندگی می‌کنید به دلیل کارکرد بیشتر گرمگن سنسور، عمر قطعه شما کمتر است. با رعایت موارد زیر می‌توانید عمر مفید این قطعه را تا حد زیادی ارتقا دهید.

• از بنزین یا اکتان مناسب و استاندارد استفاده کنید تا از انباشت سرب یا گوگرد روی سنسور جلوگیری شود.
• روغن سوزی دشمن اصلی سنسور اکسیژن است. بهتر است در اسرع وقت آن را تعمیر کنید.
• در صورت روشن نشدن خودرو پس از استارت زدن، از پدال گاز برای پمپاژ سوخت اضافی استفاده نکنید. این کار سنسور را غرق دود و بنزین می‌کند.
• در صورت خرابی کویل، شمع و وایرها تعویض را به تعویق نیندازید. احتراق نامناسب به سنسور آسیب می‌رساند.
• بهتر است هر چندماه یکبار از محلول‌های شوینده سنسور اکسیژن مانند GAT استفاده نمایید. در صورت عدم دسترسی به آن، با مقدار بسیار کمی بنزین، دوده‌های روی سطح سنسور را تمیز کنید.

مطلب پیشنهادی: خرابی مجدد سنسور اکسیژن پس از تعویض

سوالات متداول