علائم اصلی خرابی سنسور اکسیژن چیست؟
سنسور اکسیژن یکی از قطعات حیاتی در سیستم کنترل سوخت و آلایندگی خودرو است که نقش مستقیمی در مصرف بنزین، عملکرد موتور و سلامت کاتالیزور دارد. بسیاری از رانندگان تا زمانی که چراغ چک روشن نشود یا خودرو ریپ نزند متوجه مشکلات آن نمیشوند. در حالی که شناخت علائم اصلی خرابی سنسور اکسیژن میتواند از هزینههای سنگین بعدی جلوگیری کند.
درواقع وقتی این سنسور دچار خرابی یا اختلال میشود، خودرو دیگر نمیتواند نسبت دقیق سوخت و هوا را تشخیص دهد و همین موضوع باعث افزایش مصرف سوخت، کاهش توان موتور و حتی آسیب به سیستم اگزوز میشود. در این مطلب، با زبانی ساده و کاربردی تمام نشانههای خرابی سنسور اکسیژن، دلایل ایجاد آن و روشهای تشخیص دقیق را بررسی میکنیم تا بتوانید با آگاهی بیشتری از خودرویتان مراقبت کنید.
علائم اصلی خرابی سنسور اکسیژن کدام اند؟
خرابی سنسور اکسیژن معمولاً بهصورت تدریجی بروز میکند، اما با شناخت علائم زیر میتوان خیلی زود متوجه مشکل شد و از آسیبهای جدیتر جلوگیری کرد:
- روشن شدن چراغ چک
یکی از اولین نشانههای خرابی سنسور اکسیژن روشن شدن چراغ چک روی صفحه کیلومتر است. در این حالت ECU خطای مربوط به سنسور را ثبت کرده و معمولاً با دستگاه دیاگ قابل شناسایی است.
- افزایش مصرف سوخت
وقتی سنسور اکسیژن اطلاعات نادرست به ECU ارسال کند، نسبت سوخت به هوا بههم میخورد و موتور برای جبران، سوخت بیشتری تزریق میکند. نتیجه، مصرف بنزین بالاتر از حد معمول است.
- استشمام بوی گوگرد یا تخممرغ فاسد از اگزوز
این بو معمولاً بهدلیل سوختن ناقص سوخت و تجمع ترکیبات گوگردی در سیستم اگزوز ایجاد میشود که از علائم مشخص خرابی یا عملکرد نادرست سنسور اکسیژن است.
- خروج دود سیاه یا افزایش حجم دود اگزوز
زمانی که ترکیب سوخت و هوا بیش از حد غنی (Rich) شود، سوخت نسوخته از اگزوز خارج میشود و دود سیاه یا حجیم بهچشم میخورد.
- گاز نخوردن و ریپ زدن خودرو
در صورت خرابی سنسور، موتور در تنظیم نسبت سوخت و هوا دچار خطا میشود و خودرو مخصوصاً در حالت سرد یا هنگام گاز دادن ناگهانی ریپ میزند یا بهیکباره کپ میکند. کپ کردن اصطلاح از گاز نخوردن و توقف ناگهانی خودرو است. این اتفاق معمولا اول صبح که پس از چند ساعت خاموشی شروع به رانندگی میکنید رخ میدهد و عمدتا در دنده یک و دو مشاهده میشود.
- آسیب به کاتالیزور و کاهش راندمان موتور
ادامه رانندگی با سنسور معیوب باعث میشود سوخت نسوخته وارد کاتالیزور شود و آن را در مدت کوتاهی از کار بیندازد. این اتفاق یکی از پرهزینهترین پیامدهای بیتوجهی به خرابی سنسور اکسیژن است.
پیامدهای بیتوجهی به خرابی سنسور اکسیژن
این قطعه کوچک نقش حیاتی در تنظیم دقیق نسبت سوخت و هوا دارد و اگر عملکرد آن مختل شود، کل سیستم احتراق از تعادل خارج میشود:
- آسیب جدی به کاتالیزور و سیستم اگزوز
اولین قربانی خرابی سنسور اکسیژن، کاتالیزور است. وقتی سنسور دادههای اشتباه ارسال میکند، مقدار سوخت تزریقی به موتور بیش از حد میشود و بخشی از آن نسوخته وارد اگزوز میشود. این بنزین نسوخته در کاتالیزور میسوزد و دمای آن را به شدت افزایش میدهد تا جایی که ممکن است ساختار داخلی آن ذوب شود.
با توجه به اینکه کاتالیزور یک قطعه گران قیمت محسوب میشود، چنین آسیبی بهراحتی هزینه سنگینی روی دست مالک خودرو میگذارد. از طرفی حذف یا خارج کردن آن نیز باعث رد شدن خودرو در معاینه فنی و افزایش آلایندگی میشود. همچنین خودروهایی که کاتالیست آنها کارایی ندارد معمولا بیشتر دچار خرابی سنسور اکسیژن میشوند.
در صورت تمایل به مطالعه بیشتر مطلب “علت خرابی زودهنگام سنسور اکسیژن” از دست ندهید.
- افزایش دمای موتور و آسیب به قطعات داخلی
وقتی در سیستم احتراق اکسیژن زیاد و بنزین کم شود، دمای احتراق در سیلندرها بالا میرود. این گرمای اضافی در طولانیمدت میتواند باعث سوختن شمعها، آسیب به پیستونها و حتی تاب برداشتن سرسیلندر شود. در طرف مقابل، اگر مخلوط بصورت بنزین زیاد و اکسیژن کم باشد خامسوزی رخ میدهد. در نتیجه رسوبات کربنی روی سوپاپها و اگزوز شکل میگیرد و عملکرد موتور را بهشدت پایین میآورد.
- افزایش مصرف سوخت و افت توان موتور
یکی دیگر از عوارض مستقیم خرابی سنسور اکسیژن، افزایش قابلتوجه مصرف بنزین است. ECU دیگر نمیتواند نسبت سوخت به هوا را دقیق تنظیم کند، در نتیجه خودرو هم ضعیفتر کار میکند و هم مصرف بیشتری دارد.
دلایل بروز نقص در سنسور اکسیژن
- استفاده از بنزین بیکیفیت یا سربدار
- پایان عمر مفید قطعه
- نشت روغن یا ضدیخ به داخل محفظه احتراق
- ورود دوده و رسوبات کربنی به سنسور
- نفوذ آب یا رطوبت به فیش و سوکت سنسور
- فرسودگی طبیعی در اثر کارکرد طولانیمدت
- آسیب مکانیکی بر اثر ضربه، باز و بستهکردن نادرست یا تصادف
- نوسانات ولتاژ و مشکلات سیستم برقی خودرو
سنسور اکسیژن قطعهای بسیار حساس است که در محیطی پرحرارت و آلوده، یعنی در مسیر مستقیم گازهای خروجی موتور، کار میکند. به همین دلیل عوامل مختلفی میتوانند باعث از کار افتادن یا ضعیف شدن عملکرد آن شوند. یکی از مهمترین دلایل، کیفیت پایین سوخت است؛ وجود ترکیبات سرب یا گوگرد در بنزین باعث ایجاد رسوب روی المنت سنسور و کاهش دقت اندازهگیری میشود. از سوی دیگر، نشت روغن یا مایع خنککننده به داخل سیلندرها نیز با ایجاد لایهای چسبناک روی سطح سنسور، عملکرد آن را مختل میکند.
همانطور که در لیست بالا اشاره شد، موارد متعددی در بروز نقص و خرابی سنسور اکسیژن موثرند. اما عمدتا در کشورما خرابیهای این قطعه به دلیل بهپایان رسیدن عمر مفید آن است. عمر مفید آن نیز مستقیما به کیفیت سوخت وابسته است که متاسفانه امروزه چندان جالب نیست. البته کیفیت قطعات نیز پایینآمده و این موضوع نیز بیتاثیر نیست.
چند سنسور اکسیژن در خودرو وجود دارد؟
سنسور اکسیژن از اولین فناوریهایی است که برای کنترل میزان آلایندگی خودروها به کار گرفته شد. در خودروهای قدیمیتر، تنها یک سنسور اکسیژن روی منیفولد دود نصب میشد تا میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی را اندازهگیری و اطلاعات لازم را به ECU ارسال کند. این دادهها کمک میکردند تا واحد کنترل موتور، نسبت سوخت و هوا را تنظیم کند و احتراق بهینهتری در سیلندرها انجام شود.
اما با سختگیرانهتر شدن استانداردهای زیستمحیطی از دههی ۱۳۷۰ (۱۹۹۰ میلادی) به بعد، خودروسازان برای پایش بهتر آلایندگی، سنسور دومی روی مسیر خروجی اگزوز و بعد از کاتالیزور نصب کردند. این سنسور وظیفه دارد عملکرد کاتالیزور را بررسی کرده و میزان پاککنندگی آن را ارزیابی کند. به همین دلیل، بیشتر خودروهای امروزی دارای دو سنسور اکسیژن هستند:
- یکی قبل از کاتالیزور (سنسور اول یا بالایی)
- و دیگری بعد از کاتالیزور (سنسور دوم یا پایینی)
در برخی خودروهای مدرنتر یا دارای چند منیفولد دود، ممکن است تعداد سنسورها به سه یا چهار عدد هم برسد تا کنترل آلایندگی با دقت بیشتری انجام شود. بهطور خلاصه، تقریباً تمام خودروهای جدید حداقل از دو سنسور اکسیژن برای حفظ عملکرد بهینه موتور و کاهش آلودگی محیط زیست استفاده میکنند.
هر دو سنسور را باید همزمان تعویض کنیم؟
خیر، الزام و نیازی به تعویض همزمان سنسورهای اکسیژن اول و دوم وجود ندارد. این دو سنسور با اینکه هر دو در سیستم کنترل آلایندگی نقش دارند، اما مستقل از یکدیگر عمل میکنند و وظایف متفاوتی دارند؛ سنسور بالایی (قبل از کاتالیزور) نسبت سوخت و هوا را برای احتراق بهینه تنظیم میکند، در حالی که سنسور پایینی (بعد از کاتالیزور) وظیفه بررسی عملکرد کاتالیزور را بر عهده دارد. بنابراین اگر تنها یکی از آنها دچار نقص شود، نیازی به تعویض دیگری نیست.
عموما سنسور اکسیژن پایینی یا دومی به دلیل کاربرد کمتر در خودرو طول عمر بیشتری دارد و بهراحتی معیوب نمیشود.
عمر سنسور اکسیژن چقدر است؟
عمر مفید سنسور اکسیژن به عوامل متعددی مانند کیفیت سوخت، شرایط رانندگی و کیفیت خود قطعه بستگی دارد. در شرایط استاندارد جهانی و با بنزین مرغوب، سنسورهای اصلی طبق گفته خود کارخانجات جهانی 150 هزارکیلومتر فعالیت میکنند. اما متأسفانه در شرایط فعلی کشور ما، بهدلیل کیفیت پایین بنزین و میزان بالای گوگرد و ترکیبات ناخالص در سوخت، این عدد بسیار کاهش یافته است. وجود گوگرد و ذرات سنگین در بنزین باعث تشکیل رسوبات روی سطح سنسور و کاهش دقت عملکرد آن در مدت کوتاهتر میشود.
از طرف دیگر، در سالهای اخیر بسیاری از سنسورهای موجود در بازار کیفیت اولیه قطعات اصلی را ندارند. واردات اجناس متفرقه، قطعات بیکیفیت چینی یا بستهبندیهای تقلبی باعث شده طول عمر سنسورهای جدید بهمراتب کمتر از نمونههای اصلی باشد. حتی در برخی خودروها، سنسورهای تازه تعویضشده بعد از چند ماه مجدداً دچار اختلال میشوند.
به همین دلایل، میتوان گفت در شرایط واقعی کشور، عمر سنسور اکسیژن بهطور میانگین حدود دو سال یا حتی کمتر است.
بهترین زمان تعویض سنسور اکسیژن
بهترین زمان برای تعویض سنسور اکسیژن، زمانی است که چراغ چک روی صفحه کیلومتر روشن شود و پس از بررسی با دستگاه دیاگ، خطای مربوط به سنسور اکسیژن ثبت شده باشد. در این حالت، ECU متوجه ارسال سیگنال نادرست یا عدم عملکرد صحیح سنسور میشود و با روشن کردن چراغ هشدار، راننده را از وجود مشکل آگاه میسازد.
با این حال، در برخی مواقع ممکن است چراغ چک روشن نشود اما علائم خرابی سنسور کاملاً محسوس باشد. در چنین شرایطی، بهتر است خودرو به دستگاه دیاگ متصل شود تا پارامترهای لحظهای سنسور هنگام روشن بودن خودرو بررسی شود. در شرایط عادی باید پارامترها با سرعت بالا بین 0.1 تا 0.9 جابهجا شود. اگر دامنه آن کوتاه بود و صرفا در یک محدود تغییر میکرد و یا سرعت تغییر آن کند بود سنسور معیوبشده است.
راه های افزایش طول عمر سنسور اکسیژن
برای افزایش طول عمر سنسور اکسیژن، مهمترین نکته استفاده از سوخت باکیفیت و استاندارد است. بنزینهای بیکیفیت یا دارای گوگرد بالا، بهمرور باعث ایجاد رسوب و دوده روی المنت سنسور میشوند و دقت عملکرد آن را کاهش میدهند. استفاده از بنزین سوپر یا اکتان در هر چند باک یکبار، میتواند تا حد زیادی به پاک ماندن سیستم سوخترسانی کمک کند. همچنین تعویض بهموقع فیلتر هوا و شمعها مانع از احتراق ناقص و ورود دوده به مسیر اگزوز میشود.
در کنار این موارد، توجه به سلامت سیستم برقی و سیمکشی سنسور نیز اهمیت زیادی دارد، چون نوسانات ولتاژ یا نفوذ رطوبت به سوکت آن از عوامل رایج کاهش عمر مفید این قطعه هستند. بهتر است در سرویسهای دورهای خودرو، فیشها و سوکتها بررسی و در صورت نیاز تمیز شوند. در نهایت، رانندگی آرام، جلوگیری از شتابگیریهای ناگهانی و رسیدگی منظم به وضعیت موتور باعث میشود سنسور اکسیژن مدت بیشتری بدون مشکل کار کند و نیازی به تعویض زودهنگام نداشته باشد.
