علت خرابی گرمکن سنسور اکسیژن – تعمیر آن ممکن است؟
سنسور اکسیژن یکی از قطعات کلیدی در سیستم مدیریت موتور خودرو است که نقش اصلی را در بهینهسازی مصرف سوخت و کاهش آلایندگی ایفا میکند. اما عملکرد صحیح این سنسور، وابسته به یک جزء حیاتی به نام گرمکن (Heater) است. گرمکن داخلی سنسور اکسیژن، همانطور که از نامش پیداست، وظیفه دارد سنسور را به سرعت به دمای کاری مطلوب (بین ۳۰۰ تا ۸۰۰ درجه سانتیگراد) برساند تا بتواند دادههای دقیقی از میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی اگزوز را به ECU ارسال کند.
علت خرابی گرمکن سنسور اکسیژن میتواند پایان عمر مفید، رانندگی در مناطق سردسیر، نوسان و یا نرسیدن ولتاژ کافی به سنسور، قطعی سیمها، حرارت بیش از حد موتور، کیفیت پایین قطعه، ضربه فیزیکی به بدنه سنسور، حذف کاتالیست و غیره باشد که در ادامه مطلب بطور کامل هریک را مورد بررسی قرار خواهیم داد.
نقش هیتر یا گرمکن در سنسور اکسیژن
در نسل اول سنسورهای تولید شده بخش گرمکن وجود نداشت. صرفا سرامیک زیرکنیوم سنسور اکسیژن بود که توسط دو سیم رفت و برگشت با کامپیوتر خودرو ارتباط برقرار میکرد. همانطور که میدانید سنسور اکسیژن برای آغاز کار لازم است به دمای حداقل 350 درجه سانتیگراد برسد تا المنت داخل آن بهخوبی بتواند اکسیژن را تشخیص دهد. مشکل سنسورهای اولیه این بود که از دمای موتور گرمای لازم را بهدست میآوردند لذا در نواحی سردسیر و اوایل صبح علنا سنسور کار نمیکرد و خودرو با ریپزدن یا افزایش مصرف سوخت مواجه میشد.
چند سال بعد سنسورها ارتقا یافتند و یک گرمکن داخلی به آنها اضافه شد لذا تعداد سیمهای سنسور به 4 عدد رسید. وظیفه این گرمکن آن است که دمای موردنیاز سنسور را فقط 20 ثانیه پس از استارت تامین کند. با این کار هم عملکرد سنسورها افزایش یافت و هم طول عمر آنها ارتقا پیدا کرد. البته بعدها در سنسورهای نسل جدید این عدد فقط به 5 ثانیه رسید.
توجه کنید که خود این گرمکنها نیز طبیعتا طول عمر مفیدی دارند و پس از آن از کار میافتند. با گرمکن خراب هم کماکان سنسور اکسیژن میتواند کار کند اما در شرایط آب و هوایی سرد ممکن است مشکل ایجاد شود.
علتهای اصلی خرابی گرمکن سنسور اکسیژن
خرابی گرمکن سنسور اکسیژن میتواند دلایل مختلفی داشته باشد که در ادامه مطلب به آنها میپردازیم. توجه کنید که این دلایل صرفا مربوط به خرابی گرمکن یا هیتر سنسور هستند. جهت مطالعه اطلاعات بیشتر مطلب علت خرابی سنسور اکسیژن را مشاهده کنید.
- پایان عمر مفید گرمکن
گرمکن سنسور اکسیژن مدام به دستور کامپیوتر خودرو خاموش و روشن میشود، فعالیت خود را آغاز و متوقف میشود. لذا همانند سایر قطعات خودرو دچار استهلاک میگردد و پس از طی کردن عمر مفید از کار میافتد.
- رانندگی در مناطق سردسیر
اگر شما در منطقه سردسیری زندگی میکنید که اکثر سال هوا سرمای شدیدی دارد در این حالت گرمکن سنسور اکسیژن مجبور است مدام فعال باشد تا دمای مورد نیاز را تامین کند. درواقع در مناطق گرمسیر سنسور بخش زیادی از گرمای لازم را از دمای موتور دریافت میکند اما زمانی که موتور سرد باشد چارهای جز فعالیت زیاد نخواهد داشت که نتیجه آن از کار افتادن زودهنگام است.
- نوسان برق خودرو
اگر دستهسیم خودروی شما دچار برقکشی و اتصالی باشد، فقط یک نوسان کوچک لازم است تا قطعه حساس گرمکن سنسور را بسوزاند. لذا اگر سنسورهای متعددی خرید کردهاید که خیلی زود از بین رفتهاند حتما این مورد را بررسی کنید.
- نرسیدن ولتاژ کافی به سنسور
هیتر یا گرمکن سنسور اکسیژن برای فعالیت خود نیاز دارد که مدام از یک برق 12 ولت تغذیه نماید. بسیاری از مواقع دلیل از کار افتادن سنسور و ثبت خطای گرمکن در دیاگ همین عدم دریافت برق کافی است. حتما برق سوکتی که از سمت خودرو به سنسور اکسیژن میآید را بررسی کنید و از 12 ولت بودن آن مطمئن شوید.
- قطعی سیمها
برخی مواقع در اثر نصب نادرست و یا حرارت بالای موتور، سیمهای سنسور دچار قطعشدگی یا ذوبشدگی میشوند. با آموزشی که در ادامه این مطلب آمده است قادر خواهید بود به راحتی سلامت مدار سیمها را تست نمایید.
- حرارت بیش از حد موتور (هدرز)
اگر پس از چندین سال فعالیت در حوزه سنسورهای اکسیژن از من بپرسند که دشمن سنسور اکسیژن چیست قطعا جواب خواهم داد: هدرز! درواقع هدرز دما را از موتور خلاص میکند اما آن حرارت بالا را مستقیما به مسیر اگزوز که سنسور اکسیژن آنجاست میفرستد. سنسور طاقت این دمای بالا را ندارد لذا سرامیکهای داخلی و یا گرمکن آن از بین میروند و قطعه کلا دچار از کار افتادگی میشود.
- وارد شدن ضربه فیزیکی به بدنه سنسور
همانطور که ممکن است بدانید، اجزای داخل سنسور اکسیژن با دقت و ظرافت بسیار بالا کنار یکدیگر چیده شدهاند. لذا صرفا یک ضربه کوچک کافیست تا همهچیز کلا بههم بریزد و عملکرد سنسور را مختل کند. بنابراین همانند شمع لازم است از سنسور اکسیژن نیز به دقت محافظت کنید تا از زمین نیفتد و یا موقع نصب آچار با شدت به آن برخورد نکند.
- حذف کاتالیست
وظیفه کاتالیست یا کاتالیزور در خودرو کنترل گازهای سمی خروجی اگزوز است. برخی تعمیرکاران متاسفانه پیشنهاد میکنند آن را خارج و حذف کنید تا اصطلاحا نفس خودرو باز شود! حال علاوه بر اینکه گازهای سمی باعث آسیب به ما و محیط زیست خواهند شد عمر سنسور اکسیژن را نیز کاهش میدهند.
درواقع با حذف کاتالیست، خروج گازها سریعتر اتفاق میافتد و دمای موتور کاهش مییابد. گرمکن سنسور که در مواقع گرم بودن موتور استراحت میکرد تا دمای موردنیاز از محیط تامین شود حالا لازم است با شدت بیشتری کار کند. همین عامل موجب کاهش عمر گرمکن خواهد شد.
- کیفیت پایین قطعه
در نهایت میرسیم به کیفیت خود قطعه بهعنوان عامل اثرگذار بر طول عمر آن. منطقی است که اگر سنسور کمکیفیت تهیه کنید گرمکن آن نیز مانند سایر اجزای آن ضعیف خواهد بود لذا در مدت کوتاهی از بین میرود.
تعمیر گرمکن سنسور اکسیژن ممکن است؟
سنسور اکسیژن بهصورت یک قطعه یکپارچه و پرسشده تولید میشود. لذا دسترسی به محتوای داخل آن بدون بریدن فلز بدنه غیرممکن خواهد بود. با بریدن فلز محکم بدنه نیز سرامیک حساس داخل آن در اثر فشار وارده میشکند و کلا سنسور تمام میشود! حتی اگر بتوانید اجزای داخل آن را مجدد تنظیم کنید بستن سنسور و اتصال مجدد آن کار راحتی نخواهد بود.
سنسور اکسیژن بر خلاف ظاهر ساده آن تکنولوژی بسیار پیچیدهای دارد بهطوری که در جهان تنها دو شرکت معتبر (بوش آلمان و انتیکی ژاپن) بطور گسترده در زمینه تولید آن فعالیت میکنند. بهدلیل حساسیت بالا، چیدمان داخل سنسور با دستگاههای پیشرفته و بسیار دقیق انجام میشود. همچنین پودر سفید رنگ داخل سنسور سمی بوده و تماس و تنفس آن برای سلامت انسان بسیار مضر است.
اخیرا ممکن است افرادی را دیده باشید که ادعا میکنند قادر هستند سنسور اکسیژن را تعمیر کنند. لازم به ذکر است روش این افراد صرفا بستن مقاومت سر راه سنسور است که فقط موجب گمراهی کامپیوتر خودرو و رفع چراغ چک میشود. درواقع سنسور و یا گرمکن آن دیگر فعالیتی ندارند منتها خودرو به دلیل وجود این ترفند قادر به تشخیص آن نیست. این کار فقط نادیده گرفتن صورت مسئله است و بهعنوان راهکار شناخته نمیشود.
نحوه تست گرمکن سنسور اکسیژن
تست و بررسی سلامت گرمکن سنسور اکسیژن بسیار ساده است و برای انجام آن فقط به یک مولتیمتر یا اهممتر نیاز دارید. توجه کنید که با این کار فقط قادر خواهید بود وضعیت گرمکن را متوجه شوید، بررسی سلامت کلی سنسور نیازمند دستگاه دیاگ و خواندن پارامترها میباشد.
- ابتدا سنسور اکسیژن را در خودرو پیدا کنید و سوکت آن را از جا خارج نمایید. نیازی نیست خود قطعه را باز کنید.
- دو سیم سفید رنگ مربوط به گرمکن هستند.
- مولتیمتر را روی حالت 200 اهم بگذارید.
- دو سر پراب مولتیمتر را روی انتهای دو سیم سفید (بخش فلزی داخل سوکت) بگذارید.
- ترتیب آنها تفاوتی ندارد.
- اگر مولتیمتر شروع به بوق زدن کرد و مقدار اهم بالای 5 یا 6 را نمایش داد گرمکن سالم است.
- اگر مقاومت کمتر از مقدار گفتهشده بود و یا نامحدود نمایش داد گرمکن خرابشده است.
ویدیوی زیر میتواند کمککننده باشد.
تفاوت علائم خرابی سنسور اکسیژن با گرمکن آن
- سنسور خراب:
افزایش مصرف سوخت بطور یکنواخت در تمام طول رانندگی و کاهش شتاب یا لرزش موتور حتی پس از گرم شدن. همچنین دستگاه دیاگ خطاهای P0130 و P0171 که مربوط به خرابی سنسور اکسیژن هستند را ثبت میکند.
- گرمکن خراب:
اگر مشکلات مربوطه مانند ریپزدن و گاز نخوردن خودرو فقط در هنگام سرد بودن موتور اتفاق میافتد و با گرم شدن آن مشکلات رفع میشوند میتوان گفت گرمکن معیوبشده است. همچنین دستگاه دیاگ خطای گرمکن سنسور اکسیژن با کد P0141 یا P0135 را نمایش میدهد.
نکته تشخیصی:
اگر خودرو صبح هنگام پس از روشن شدن در حد 30 ثانیه الی چند دقیقه ریپ میزند و موتور توان راه رفتن ندارد ولی با گرم شدن خودرو این مشکلات از بین میروند، به احتمال زیاد گرمکن خراب است و خود سنسور ایرادی ندارد.
راه های افزایش عمر گرمکن سنسور
همواره پیشگیری بهتر از درمان است لذا توصیه میشود سنسورهای باکیفیت و دارای گارانتی تهیه نمایید. پیش از نصب سنسور حتما مطمئن شوید برق کافی (12 ولت) از سمت خودرو به سوکت سنسور تزریق میشود. از تماس سنسور با روغن و ضدیخ جلوگیری نمایید. همچنین مراقب باشید که سنسور جدیدی که تهیه نمودهاید بر زمین نیفتد و یا موقع نصب با آچار به آن ضربه وارد نشود.
اگر سلامت سنسور اکسیژن برای شما اهمیت دارد و نمیخواهید هر ماه یک سنسور جدید تهیه کنید، هدرز نصب نکنید! موتور بدون این سنسور قادر به فعالیت صحیح نیست لذا دوستانه این توصیه را جدی بگیرید.
موقع کارواش و نظافت قسمت زیر کاپوت بسیار مراقب باشید که آب با سنسور اکسیژن و سایر قسمتهای برقی تماس نداشته باشد.
