فرمان برقی بهتر است یا هیدرولیک؟ مزایا معایب هرکدام
فرمان برقی بهتر است یا هیدرولیک سوالی است که هنگام خرید خودرو یا حتی تصمیم برای تغییر سیستم فرمان خودروی فعلی ممکن است برای بسیاری از افراد مطرح شود. فرمان هیدرولیک از دهه ۱۹۵۰ به‌طور گسترده وارد خودروهای سواری شد و برای سالها سیستم رایج کمک‌فرمان بود. اما از اواخر دهه ۱۹۸۰، سیستم فرمان برقی (EPS) به‌تدریج وارد خودروها شد و با پیشرفت فناوری، استفاده از آن گسترش پیدا کرد.
شناخت تفاوت‌های این دو سیستم اهمیت زیادی دارد. زیرا اگر در حال خرید یک خودرو باشید، آگاهی از مزایا و معایب آپشن‌هایی مانند نوع سیستم فرمان می‌تواند به انتخاب بهتر کمک کند. از طرف دیگر، ممکن است قصد داشته باشید سیستم فرمان خودروی فعلی‌تان را تغییر دهید و بخواهید بدانید فرمان برقی چه مزیتی نسبت به سیستم هیدرولیک دارد و آیا این تغییر ارزش هزینه و دردسرهای آن را دارد.
فرمان هیدرولیک چگونه کار میکند؟
در گذشته، سیستم فرمان مکانیکی سنتی از مجموعه‌ای از چرخ‌دنده‌ها و اهرم‌ها برای انتقال نیروی فرمان به چرخ‌های جلو استفاده می‌کرد. با افزایش اندازه و وزن خودروها به‌ویژه هنگام توقف کامل خودرو، چرخاندن فرمان دشوارتر شد. بنابراین مهندسان به دنبال راهکاری برای روان‌تر و آسان‌تر کردن فرمان بودند.
نتیجه این تلاش‌ها توسعه سیستم فرمان هیدرولیک بود. سیستمی که با استفاده از فشار روغن، نیروی کمکی موردنیاز برای چرخاندن چرخ‌ها را تأمین میکند و در نتیجه راننده می‌تواند فرمان را با نیروی بسیار کمتری بچرخاند.
در سیستم فرمان هیدرولیک، یک پمپ که نیروی خود را از موتور و معمولاً از طریق تسمه تجهیزات جانبی دریافت میکند، روغن هیدرولیک را تحت فشار قرار می‌دهد. این پمپ در زمان روشن بودن موتور به‌طور مداوم روغن را از مخزن دریافت کرده و در مدار سیستم به گردش درمی‌آورد.
هنگامی که راننده فرمان را می‌چرخاند، شیر کنترل موجود در سیستم، جریان روغن تحت فشار را به سمت مناسب هدایت میکند. فشار روغن در این مرحله به مکانیزم فرمان کمک کرده و باعث میشود چرخاندن فرمان، به‌خصوص در سرعت‌های پایین و هنگام توقف خودرو، بسیار آسان‌تر شود.
مزایای فرمان هیدرولیک
- حس طبیعی‌تر فرمان و لذت رانندگی بیشتر
- عملکرد مناسب در سرعت‌های پایین
- ساختار ساده و تعمیرات راحت‌تر
- طول عمر بالا در صورت سرویس‌های دوره‌ای منظم
- درک بهتر شرایط جاده برای راننده
برخی خودروسازان مانند مک‌لارن اعتقادی به فرمان برقی ندارند چون لذت رانندگی را مهم‌تر می‌دانند. درواقع به این باور هستند که فرمان برقی تجربه و حس رانندگی را مصنوعی میکند. فرمان هیدرولیک در خودروهای سنگین‌تر و در سرعت کم، کنترل بهتری دارد. ساختار آن شناخته‌شده است و همه تعمیرکاران با آن آشنا هستند.
در صورتی که منظم سطح روغن هیدرولیک بررسی شود طول عمر بالایی خواهد داشت و تا سالها دچار خرابی نمی‌گردد. همچنین فرمان هیدرولیک وضعیت خودرو و جاده را به راننده بهتر منتقل میکند و بطورمثال اگر ایرادی در زیروبند وجود داشته باشد راننده زودتر مطلع می‌گردد.
معایب فرمان هیدرولیک
- مصرف انرژی و سوخت بیشتر
- نیاز به سرویس و نگهداری
- احتمال نشتی روغن و خطرآفرین
- تعداد قطعات بیشتر
- وابستگی عملکرد پمپ به موتور
سیستم فرمان هیدرولیک به دلیل وابستگی پمپ آن به موتور خودرو، حدود 15 الی 20 درصد مصرف سوخت را افزایش می‌دهد. همچنین بخشی از قدرت موتور را به خود اختصاص می‌دهد و از آن می‌کاهد. نیاز به بررسی و خرید روغن دارد و قطعات سیستم آن نسبت به فرمان برقی بیشتر است. همچنین مهم‌ترین عیب آن مشتعل بودن روغن هیدرولیک است که احتمال آتش‌سوزی را بسیار افزایش می‌دهد. همچنین اگر در جاده بطور ناگهانی به نشتی منجر شود بسیار خطرآفرین می‌باشد.
فرمان برقی چگونه کار میکند؟
هدف سیستم فرمان برقی مانند فرمان هیدرولیک، کاهش نیروی موردنیاز راننده برای چرخاندن فرمان است. اما روش انجام این کار کاملاً متفاوت است. در فرمان برقی به جای پمپ و روغن هیدرولیک از یک موتور الکتریکی برای ایجاد نیروی کمکی استفاده میشود. این موتور با دریافت فرمان از کامپیوتر (ECU) و بر اساس اطلاعاتی مانند سرعت خودرو و میزان چرخش فرمان، مقدار مناسب نیروی کمکی را به سیستم فرمان اعمال میکند.
یکی از مزایای مهم فرمان برقی این است که میزان کمک موتور الکتریکی می‌تواند متناسب با شرایط رانندگی تغییر کند. برای مثال در سرعت‌های پایین نیروی کمکی بیشتری ارائه میشود تا چرخاندن فرمان هنگام پارک کردن آسان‌تر باشد. در سرعت‌های بالا نیز میزان کمک کاهش پیدا میکند تا فرمان سنگین‌تر شده و کنترل خودرو برای راننده بهتر شود. به همین دلیل خودروسازان می‌توانند احساس و میزان سفتی فرمان را با توجه به نوع خودرو و شرایط رانندگی تنظیم کنند.
مزایای فرمان برقی
- کاهش مصرف سوخت
- فرمان‌پذیری آسان در سرعت‌های پایین
- عملکرد بهتر در سرعت‌های بالا
- نیاز کمتر به تعمیر و نگهداری
- امکان تنظیم احساس هندلینگ
- سازگاری با سیستم‌های کمک‌راننده
فرمان برقی نیروی خود را از دینام و باطری دریافت میکند لذا بار از روی موتور برداشته میشود و مصرف سوخت کاهش می‌یابد. در سرعت‌های پایین برای چرخش بهتر فرمان، کامپیوتر دستور می‌دهد تا فرمان نرم‌تر شود. بالعکس در سرعت‌های بالا برای هندلینگ بهتر فرمان سفت‌تر میشود. به دلیل نداشتن روغن و پمپ، نگهداری آن آسان‌تر است و نیاز به سرویس خاصی ندارد.
در حالت‌های رانندگی مختلف میزان فرمان‌پذیری قابل تنظیم است. مثلا در مود کامفورت فرمان نرم‌تر و در مود اسپرت فرمان سفت‌تر می‌گردد. در خودروهایی که قابلیت رانندگی خودران دارند فرمان برقی عضوی جدانشدنی است.
معایب فرمان برقی
- پیچیدگی قطعات و عیب‌یابی دشوارتر
- هزینه تعمیر و تعویض بالاتر
- وابستگی به سیستم برق خودرو
- حساسیت بیشتر به مشکلات الکترونیکی
بطورکلی مزایای فرمان برقی از معایب آن به مراتب بیشتر است و نمی‌توان ایراد خاصی از آن گرفت. از معایب آن می‌توان به پیچیدگی قطعات اشاره کرد. به‌همین دلیل عیب‌یابی آن دشوارتر است و طبیعتا تعمیرات آن هزینه بیشتری خواهد داشت. سیستم فرمان برقی به ندرت معیوب میشود اما در صورت خرابی، هزینه تعویض قطعات آن نیز بیشتر از هیدرولیک خواهد بود.
همچنین به دلیل آنکه قدرت خود را از برق خودرو تامین میکند، هرگونه ضعف در دینام و باطری یا سیم‌کشی مستقیما بر روی فرمان تاثیر می‌گذارد و حتی ممکن است بطور ناگهانی آن را از کار بیندازد.
هزینه تبدیل فرمان هیدرولیک به برقی
تبدیل فرمان هیدرولیک به برقی نیازمند قطعات مختلفی مانند موتور برقی، ECU، سنسور گشتاور و زاویه فرمان و سیم‌کشی است. در میان این قطعات، موتور برقی و ECU معمولاً از بخش‌های گران‌تر سیستم هستند. در حالی که سنسورها و سیم‌کشی هزینه کمتری دارند. البته قیمت و دسترسی این قطعات به نوع خودرو و سیستم مورد استفاده بستگی دارد.
برای خودروهایی مانند پراید و پژو 206، پیش از تبدیل باید بررسی شود که مجموعه برقی مناسب و سازگار با خودرو وجود دارد یا خیر. در صورتی که سیستم هیدرولیک خودرو تنها به تعمیر یا تعویض قطعاتی مانند پمپ، شیلنگ یا جعبه فرمان نیاز داشته باشد، بازسازی همان سیستم معمولاً از نظر اقتصادی منطقی‌تر از تبدیل کامل به فرمان برقی است. تبدیل زمانی توجیه بیشتری پیدا میکند که سیستم هیدرولیک خودرو مشکلات جدی داشته باشد یا مزایای فرمان برقی مانند کاهش مصرف انرژی و حذف قطعات هیدرولیکی برای مالک اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.
در نهایت، تبدیل فرمان هیدرولیک به برقی یک تغییر نسبتاً اساسی است و نباید صرفاً به دلیل سبک‌تر شدن فرمان انجام شود. معمولا اکثر افراد با متوجه شدن هزینه‌ها از این کار صرف نظر می‌کنند. درواقع شخص ترجیح می‌دهد همین مبلغ را برای ارتقای موتور هزینه کند و یا مدل ماشین خود را بالاتر ببرد.
تبدیل فرمان معمولی به هیدرولیک
تبدیل فرمان معمولی به هیدرولیک در خودروهای قدیمی می‌تواند فرمان را به میزان قابل‌توجهی نرم‌تر کند. برای این کار معمولاً به قطعاتی مانند پمپ هیدرولیک، مخزن روغن، شیلنگ‌های هیدرولیک، جعبه فرمان هیدرولیک و متعلقات مربوط به نصب و انتقال نیرو از موتور نیاز است. این کار چندسال قبل رایج‌تر بود و بیشتر انجام می‌شد اما با افزایش قیمت قطعات و اجرت نصب، افراد نسبتا تمایل خود را از انجام آن از دست دادند. درواقع شخصی که خودروی مدل پایینی دارد که فرمان آن هیدرولیک نیست ترجیح می‌دهد به‌جای هزینه زیاد برای فرمان، خودروی چند مدل بالاتری خرید کند.
البته برای روان‌تر کردن فرمان یک راهکار ساده‌تر و بسیار کم‌هزینه‌تر نیز وجود دارد. قطعه نرم‌کننده فرمان را می‌توان در مسیر سیستم فرمان نصب کرد تا نیروی موردنیاز برای چرخاندن فرمان کاهش پیدا کند، بدون اینکه خودرو به سیستم هیدرولیک تبدیل شود. هزینه این قطعه بسیار کمتر از هیدرولیک کردن آن است و نصب آن نیز ساده است.
کدام خودروها فرمان برقی دارند؟
خودروهای داخلی که دارای فرمان برقی هستند در جدول زیر قید شده‌اند. برخی خودروها نظیر ساینا و کوییک فقط در نسخه گیربکس اتوماتیک آنها و در یک بازه محدود با فرمان برقی تولید شدند و در نسخه‌های بعدی مجدد به سیستم هیدرولیک روی آوردند. اما برخی خودروها نظیر تارا از همان ابتدای عرضه تا کنون فقط با فرمان برقی تولید و ارائه شدند.
| خودرو | مدل‌های دارای فرمان برقی |
|---|---|
| پژو 207 | مدل اتومات از سال 98 و مدل دنده‌ای از سال 99 |
| کوییک اتوماتیک | از سال‌های 96 – 97 |
| ساینا اتوماتیک | در یک بازه محدود فقط برای مدل‌های اتوماتیک عرضه شد |
| دنا پلاس توربو اتوماتیک | از زمان عرضه نسخه اتوماتیک، سال 99 |
| تارا دستی و اتومات | از ابتدای عرضه تا کنون، 1400 |
| شاهین | فقط در نسخه‌های شاهین پلاس موتور TU5 |
| دنا پلاس EF7P | از حدود سال 1403 |
| سورن پلاس TU5P | از سال 1405 موتورهای تیوفایو |
چرا فرمان برقی در ترافیک سفت میشود؟
درحالت عادی، فرمان برقی در سرعت بالا سفت‌تر میشود تا کنترل خودرو بهتر صورت گیرد و در سرعت پایین روان‌تر میشود تا راننده بهتر بتواند پارک کند و چرخش داشته باشد. اما چرا برخی اوقات فرمان برقی در ترافیک سفت میشود؟ این یک تناقض است زیرا باید در سرعت پایین نرم‌تر شود.
درواقع زمانی که مدت زیادی در ترافیک و با سرعت پایین حرکت می‌کنید یا فرمان برقی را مکررا به چرخش در می‌آورید تا بین خطوط یا در کوچه‌ها و تقاطع‌ها حرکت کنید، حرارت موتور فرمان بالا می‌رود و بسیار داغ میشود. در این حالت سیستم محافظ برای جلوگیری از آسیب به موتور فرمان، عملکرد آن را کاهش می‌دهد تا کمی از بار کم شود و فرصت خنک‌شدن و استراحت پیدا کند.
این مسئله را می‌توان از معایب چشمگیر فرمان برقی دانست که خودروهای خارجی هم دچار آن هستند اما در بین خودروهای داخلی رایج‌تر است.
آیا فرمان برقی مصرف سوخت را کاهش می‌دهد؟
بله فرمان برقی می‌تواند به کاهش 15 الی 20 درصدی مصرف سوخت کمک کند. دلیل اصلی این موضوع به نحوه تأمین نیروی موردنیاز سیستم فرمان برمی‌گردد. در فرمان هیدرولیک، پمپ هیدرولیک به‌طور مستقیم از موتور نیرو می‌گیرد و حتی زمانی که نیازی به کمک فرمان نداریم، بخشی از توان موتور صرف به حرکت درآوردن پمپ میشود. اما فرمان برقی یک موتور جداگانه دارد که انرژی موردنیازش را از دینام و باطری تامین میکند و ارتباطی با موتور خودرو ندارد.
در نتیجه، فرمان برقی اتلاف انرژی کمتری دارد و فشاری به موتور وارد نمی‌کند. بنابراین هم توان و بازدهی موتور افزایش می‌یابد و هم مصرف سوخت موجب کاهش چشمگیر می‌گردد.
جمع بندی: فرمان برقی یا هیدرولیک؟
اگر قصد خرید خودروی جدید را دارید و بین انتخاب آپشن فرمان برقی یا هیدرولیک دچار سردرگمی شده‌اید، قطعا فرمان برقی را انتخاب کنید. تکنولوژی خودروسازی در دنیا روزبه‌روز ارتقا می‌یابد و امروزه می‌توان گفت تقریبا همه خودروسازان دنیا از فرمان برقی استفاده می‌کنند. مزایای فرمان برقی نسبت به هیدرولیک بیشتر و چشمگیرتر است. همچنین مطابق با فناوری روز دنیاست. تنها عیبی که منتقدین به فرمان برقی وارد می‌کنند، کاهش تجربه رانندگی است که بنظرم این نقد چندان منطقی نیست. زیرا فرمان برقی طبق شرایط می‌تواند بصورت خودکار نرم‌تر یا سفت‌تر شود و طبیعتا تجربه و لذت رانندگی بهتری ارائه میکند.
اگر قصد دارید فرمان هیدرولیک خود را به برقی تبدیل کنید، هزینه‌های آن آنقدر بالاست که به هیچ عنوان به‌صرفه نیست. فقط یک قلم آن یعنی کامپیوتر خودرو که باید تعویض شود هزینه بالایی خواهد داشت، مابقی بماند! همچنین اگر قصد تبدیل فرمان معمولی خودروی خود به هیدرولیک را دارید می‌توانید از قطعه روان‌کننده فرمان استفاده کنید. این قطعه بر روی مسیر فرمان نصب میشود و تا حد زیادی تجربه یک فرمان هیدرولیک را القا میکند. هزینه آن نیز بسیار کمتر است.
شما نیز تجربیات و نظرات خود را در قسمت نظرات عنوان کنید. خواندن آنها برای ما و خوانندگان مطلب بسیار کمک‌کننده و ارزشمند است.
سوالات متداول
فرمان برقی یک آپشن و تکنولوژی به‌روز و پرهزینه محسوب میشود و احتمالا منظور افراد از این سوال، تبدیل فرمان برقی به هیدرولیک است.
برای این کار باید قطعاتی مثل پمپ هیدرولیک، مخزن روغن، شیلنگ‌های هیدرولیک، جعبه فرمان هیدرولیک و متعلقات مربوط به نصب و انتقال نیرو از موتور تهیه و نصب گردد.
خیر، قطعات ساده‌ای هستند که به روان‌کننده فرمان معروف هستند و با استفاده از آنها می‌توانید با هزینه بسیار کمتر، فرمان خود را در حد هیدرولیک روان کنید.
معمولاً خرابی سیستم کمکی باعث از بین رفتن نیروی کمکی و سنگین شدن فرمان میشود، نه قفل شدن مکانیکی آن. با این حال، هرگونه سفت شدن ناگهانی یا غیرعادی فرمان باید جدی گرفته شود و خودرو بررسی شود.
2 نظر
با سلام کاش هزینه تبدیل فرمان معمولی به برقی رو هم مینوشتین.
من پراید 141 مدل 89 دارم هیدرولیک نیست بخوام برقیش کنم چقدر هزینه میبره؟!
سلام؛ دوست عزیز فرمان هیدرولیک با برقی بسیار متفاوت هست و احتمالا منظور شما همان هیدرولیک می‌باشد. فرمان برقی حتی برای خودروهای تولید جدید هم آپشن محسوب میشود!