رانندگی با ماشین دنده اتوماتیک – آموزش قدم به قدم

رانندگی با ماشین دنده اتوماتیک کار را برای رانندگان به‌ویژه در ترافیک‌های شهری ساده‌تر کرده‌اند. چراکه راننده دیگر نیازی به فشردن مداوم کلاچ و تعویض دستی دنده ندارد. به همین دلیل خودروهای مجهز به گیربکس اتوماتیک امروزه در بسیاری از کشورها و همچنین بازار ایران مورد استقبال قرار گرفته‌اند.

با این حال، ساده‌تر بودن رانندگی با خودروی اتوماتیک به معنی بی‌نیازی از یادگیری اصول صحیح استفاده از آن نیست. انتخاب نادرست حالت‌های P ،R ،N و D، تغییر وضعیت دنده در زمان نامناسب یا نحوه نادرست رانندگی در ترافیک و شیب می‌تواند به گیربکس فشار وارد کند و استهلاک و هزینه‌های تعمیرات را افزایش دهد.

در این مطلب، نحوه صحیح رانندگی با خودروی اتوماتیک، کاربرد حالت‌های مختلف گیربکس و مهم‌ترین نکاتی را که برای جلوگیری از آسیب به گیربکس باید بدانید بررسی می‌کنیم.

خودروهای اتوماتیک چگونه کار می‌کنند؟

کنار تمامی دنده‌های اتومات تعدادی حروف انگلیسی نوشته‌شده است که برای کار با آن و فراموش نکردن موقعیت بهتر است معنای آن ها را بدانید. همچنین در گیربکس های اتوماتیک حالت “خلاص” نیز خود یک دنده و یک حالت در نظر گرفته می‌شود در صورتی که در دنده‌های دستی خلاص به حالتی گفته می‌شد که هیچ دنده‌ای درگیر نباشد.

• D رانندگی (Drive)

برای حرکت کافیست دنده را روی D قرار دهید و سپس پای خود را کامل از روی ترمز بردارید. خواهید دید خودرو آرام آرام به حرکت در می‌آید. زمانی که گاز دهید نسبت به سرعت خودرو بصورت اتوماتیک تغییر دنده انجام خواهد گرفت و نیاز به عمل دیگری توسط شما نیست. کاهش دنده نیز با کاهش سرعت اتفاق می‌افتد.

• P پارک (Park)

زمانی استفاده شود که قصد ترک خودرو را دارید یا می‌خواهید مدتی نسبتا طولانی توقف کنید. حالت پارک، گیربکس را قفل می‌کند و از به حرکت درآمدن چرخ ها جلوگیری می‌شود. اما همچنان لازم است از ترمز دستی نیز استفاده کنید. توجه کنید که فقط زمانی حالت را روی P قرار دهید که خودرو کاملا ایستاده باشد. اگر حین حرکت چرخ‌ها این کار را انجام دهید آسیب جدی وارد می‌گردد.

• R دنده عقب (Reverse)

حالت R برای حرکت خودرو به سمت عقب استفاده می‌شود. هنگام انتخاب R خودرو باید کاملاً متوقف باشد. تغییر مستقیم بین D و R در حالی که خودرو هنوز در حال حرکت است می‌تواند فشار زیادی به مجموعه انتقال قدرت وارد کند.

• N خلاص (Neutral)

قرار گرفتن روی N گیربکس را از حالت درگیر خارج می‌کند و برای توقف‌های نسبتا طولانی‌مدت مانند مانند چراغ قرمز مفید است. توجه کنید که برای توقف کوتاه و لحظه‌ای نیازی نیست هربار بین D و N حرکت کنید. مثلا در ترافیک‌های روان فقط کافیست ترمز بگیرید و پای خود را روی پدال ترمز نگهدارید. با این کار خودرو خاموش نمی‌شود و بلافاصله بعد از رها کردن ترمز می‌توانید حرکت کنید.

• L دنده سنگین (Low)

حالت رانندگی Low mode در خودروهای داخلی مثل شاهین و دنا پلاس وجود ندارد اما بهتر است در مورد آن بدانید. درواقع زمانی که این حالت را فعال کنید خودرو “دنده سنگین” حرکت می‌کند یعنی دیرتر دنده می‌دهد که در شیب ها و سرازیری ها خیلی کمک‌کننده است.

5 نکته مهم که باید بدانید:

• در خودروهای دنده اتوماتیک موقع روشن کردن خودرو باید ترمز بگیرید. هنگام تعویض دنده نیز باید حتما خودرو در حالت توقف کامل قرار گیرد و پای شما روی ترمز باشد وگرنه به گیربکس آسیب خواهد رسید.

• زمانی که قصد خاموش کردن و خروج از خودرو را دارید قبل از قرار دادن روی حالت P لازم است ترمز دستی را بکشید. اگر ابتدا روی P بروید و سپس ترمز دستی را بکشید ممکن است موقع روشن کردن مجدد دنده‌ها کمی سخت تغییر حالت دهند.

• هنگام توقف‌های نسبتا بلندمدت مانند ایستادن پشت چراغ قرمز لازم است دنده را روی N خلاص قرار دهید. اما در ترافیک‌های روان نیازی نیست مدام از D خارج کنید. اگر توقف در حد چند ثانیه است پای خود را روی ترمز نگهدارید.

• اشتباهی که اکثر افراد از روی عادت انجام می‌دهند این است که با ترمز رفتاری شبیه کلاچ دارند. درواقع زمانی که دنده را در D قرار می‌دهید نیازی نیست مانند کلاچ پای خود را به آرامی از روی پدال بردارید و همزمان گاز دهید. ابتدا کامل پدال ترمز را رها کنید و سپس گاز دهید.

• مراقب باشید از روی عادت حین رانندگی به یکباره پدال ترمز را به جای کلاچ نفشارید. این کار موجب فعال شدن توقف اضطراری و قفل شدن چرخ ها می‌گردد.

پیشنهاد مطالعه: نحوه ریست کامپیوتر خودرو بدون دیاگ

نحوه رانندگی با ماشین دنده اتوماتیک

اگرچه استفاده از گیربکس های اتومات نسبتا آسان است اما در برخورد اولیه ممکن است شما را دچار سردرگمی کند. هنگامی که سوار یک خودروی اتوماتیک می‌شوید باید به خاطر داشته‌باشید که ابتدا پدال ترمز را فشار دهید و سپس استارت بزنید. همچنین برای تعویض حالت دنده نیز حتما باید پدال ترمز فشرده شود تا دنده آزاد گردد. توجه کنید که در فرآیند تعویض دنده اگر با سختی مواجه شدید به هیچ عنوان به زور متوسل نشوید.

قبل از خاموش کردن خودرو نیز ابتدا روی حالت N خلاص قرار دهید و ترمز دستی را بکشید. سپس روی حالت P قرار دهید، ترمز را رها کنید و خودرو را خاموش نمایید.

برخی از گیربکس‌ها امکان تعویض دنده دستی را به شما می‌دهند. این ویژگی عموما کنار D قرار گرفته‌است و برای فعال کردن آن کافیست هنگامی که روی D هستید دنده را به سمت چپ بکشید تا در محفظه خود قرار گیرد. در حالت دنده دستی برای افزایش دنده یکبار دنده را رو به جلو هل دهید. دقت کنید که دنده باز به جای اول باز می‌گردد ولی تعویض دنده انجام شده‌است. برای کاهش دنده نیز کافیست دنده را یک بار رو به عقب بکشید.

ویژگی دنده دستی هنگام رانندگی با ماشین دنده اتوماتیک به شما کمک می‌کند در سربالایی ها یا شیب‌ها کنترل بهتری روی خودرو داشته‌باشید و اصطلاحا با دنده سنگین برانید. همچنین این ویژگی در شرایط سخت جاده‌ای مانند برفی و بارانی که سطح آسفالت لغزنده است بسیار کمک‌کننده خواهد بود و از شتاب گیری خودرو جلوگیری می‌کند.

رانندگی با شاهین و دنا پلاس اتومات

خودروهای دنا پلاس، شاهین، تارا و سایر خودروهای داخلی دارای گیربکس اتوماتیک اکثرا از نوع AT بر روی آنها استفاده‌شده است. نحوه کار با این خودروها تفاوت چندانی با سایر خودروهای اتومات ندارد و مطابق توضیحاتی که بالاتر گفته‌شد می‌توانید از آنها استفاده نمایید.

تنها نکته حائز اهمیت آن است که در خودروی دنا کنار دسته دنده یک دکمه قرار داده‌اند که لازم است هنگام تعویض دنده علاوه‌بر نگهداشتن ترمز، این دکمه را نیز به داخل بفشارید و سپس دنده را تغییر وضعیت دهید. هنگام پارک نیز ابتدا لازم است بر روی خلاص N قرار گرفته، ترمز دستی را بکشید و سپس بر روی P بروید. در خودروی شاهین اتومات این دکمه کنار دسته دنده وجود ندارد.

نحوه نیم کلاچ با گیربکس اتومات

برای بسیاری از افراد این سوال پیش می‌آید که در این شرایط که کلاچ وجود ندارد چگونه در سربالایی‌ها نیم کلاچ بگیریم تا از بروز اتفاق جلوگیری شود؟ درواقع نیم کلاچ حالت پیش‌فرض گیربکس اتوماتیک است. یعنی فقط کافیست هنگامی که دنده روی D قرار دارد پای خود را از روی ترمز بردارید. به نسبت رها کردن ترمز، خودرو در حالت نیم کلاچ حرکت می‌کند و می‌توانید سرعت آن را با ترمز تنظیم کنید.

توجه کنید که به محض گاز دادن، خودرو از این حالت خارج خواهد شد. برای وضعیت نیم کلاچ صرفا رها کردن ترمز کافی است. خودرو به سمت جلو یا عقب طبق تنظیم دنده شما حرکت خواهد کرد.

آموزش راه اندازی قدم به قدم:

اکنون که اطلاعات لازم را در مورد کار با دنده اتوماتیک می‌دانید زمان آن است که بصورت گام به گام به آموزش راه اندازی و حرکت بپردازیم.

1- برای راه اندازی خودرو ابتدا پای راست خود را روی پدال ترمز فشار دهید. نیازی نیست به‌سختی آن را تا انتها بفشارید اما از طرفی نیز نباید سطحی و بی‌انرژی فشرده شود. دقت کنید که برای ترمز حتما از پای راست استفاده کنید و پای چپ را بیکار بگذارید تا عادت کنید.

2- با چرخاندن کلید یا فشردن دکمه استارت خودرو را روشن کنید، کماکان پدال ترمز را رها نکنید.

3- ترمز دستی را آزاد کنید و در حالی که پایتان روی ترمز است دنده را تغییر دهید. اگر قصد حرکت روبه جلو دارید روی D و اگر میخواهید دنده عقب بروید روی R قرار دهید.

4- پای خود را از روی ترمز بردارید. با این کار خودرو آرام شروع به حرکت می‌کند. درواقع با رها کردن ترمز، خودرو مانند نیم کلاچ در گیربکس دستی عمل می‌کند.

5- جهت افزایش سرعت پدال گاز را بفشارید. دقت کنید که با ترمز مانند کلاچ رفتار نکنید! ابتدا ترمز را کامل رها کنید و سپس پدال گاز را بفشارید. پس از حرکت گیربکس بطور خودکار تعویض دنده را انجام می‌دهد و نیاز به هیچ کاری از سمت شما نیست.

نحوه متوقف کردن ماشین دنده اتوماتیک:

•‌ با کاهش سرعت، گیربکس بصورت خودکار دنده‌ها را کاهش می‌دهد.

• وقتی به مقصد رسیدید پای خود را روی ترمز قرار دهید تا خودرو بطور کامل بایستد.

• ‌درحالی که پایتان روی ترمز است، دنده را روی N قرار دهید تا خلاص شود سپس ترمز دستی را بکشید. کماکان پای خود را روی ترمز نگهدارید و دنده را به P تغییر حالت دهید.

• خودرو را خاموش کنید.

اگر ماشین شما از مود های مختلف رانندگی پشتیبانی می‌کند، زمانی که روی مود Sport قرار دهید سطح حساسیت به دریچه گاز بیشتر می‌شود و شتاب خودرو افزایش می‌یابد. در حالت اسپرت سرعت تغییر دنده کمتر می‌شود و خودرو روی هر دنده مدت بیشتری متمرکز می‌شود تا سرعت به حداکثر برسد.

انواع گیربکس های اتوماتیک

بطورکلی خودروهایی که برای حرکت و تعویض دنده نیاز به کلاچ ندارند اتوماتیک درنظر گرفته می‌شوند. اما گیربکس های اتوماتیک خود به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند که ممکن است نام آن ها را در نقد و بررسی خودروها شنیده باشید.

گیربکس اتوماتیک معمولی (AT یا Conventional Automatic)

در گیربکس‌های اتوماتیک معمولی، به‌جای کلاچ خشک مورد استفاده در بسیاری از خودروهای دستی، معمولاً از مبدل گشتاور (Torque Converter) برای انتقال نیرو بین موتور و گیربکس استفاده می‌شود. مجموعه‌ای از چرخ‌دنده‌ها نیز نسبت‌های مختلف دنده را ایجاد می‌کنند و سیستم کنترل گیربکس بر اساس شرایط رانندگی، دنده مناسب را انتخاب می‌کند.

گیربکس متغیر پیوسته (CVT)

جعبه دنده های CVT در خودروهای هیبریدی مانند تویوتا پریوس محبوب هستند. این نوع گیربکس که در خودروهای چینی نیز بسیار رایج است، کارآمدتر و قابل اطمینان تر است و تجربه رانندگی نرم را منتقل می‌کند. درواقع خودرو مجبور نیست بین دنده ها پرش کند و همین عامل رانندگی را نرم تر می‌کند. گیربکس CVT همواره بروزرسانی می‌شود و در نسخه‌های جدید سازندگان سعی می‌کنند مشکلات آن را برطرف سازند اما در حال حاضر با ضعف شتاب مواجه است.

از این نوع گیربکس در خودروهای اقتصادی داخلی از جمله ساینا و شاهین اتومات نیز مورد استفاده قرار گرفته است. گیربکس دنا اتومات گاها با مدل CVT اشتباه گرفته می‌شود. درحالی که در خودروهای دنا از یک نوع گیربکس متفاوت با نام Torque Converter (AT) استفاده‌شده که توسط شرکت ژاپنی آیسین طراحی و تولید شده‌است.

گیربکس دو کلاچه (DCT)

این نوع گیربکس ها شبیه گیربکس های اتوماتیک معمولی هستند با این تفاوت که همزمان و بصورت خودکار دو کلاچ جایگزین مبدل گشتاور می‌شود. درواقع یک کلاچ دنده فعلی را تغییر می‌دهد و کلاچ دومی دنده بعدی را آماده می‌سازد. این تکنولوژی موجب تعویض دنده سریعتر می‌شود و شتاب خودرو را افزایش می‌دهد. از این جعبه دنده عموما در خودروهای فولکس واگن و پورشه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

گیربکس دستی اتوماتیک (AMT)

این جعبه دنده مانند گذشته محبوب نیست و امروزه در خودروهای ارزان قیمت مورد استفاده قرار می‌گیرد. کلیات و عملکرد آن مشابه گیربکس دستی است اما فرآیند کلاچ و تعویض دنده اتوماتیک شده است. به همین خاطر بین هر دنده مکثی وجود دارد که شتاب خودرو را تا حد زیادی کاهش می‌دهد. درواقع این جعبه دنده برای هندل کردن دنده‌ها نیاز به زمان بیشتری دارد.

مطلب پیشنهادی: علت روغن ریزی گیربکس

مزایا و معایب ماشین های دنده اتوماتیک

تکنولوژی گیربکس اتوماتیک موجب ارتقای سطح رانندگی و رفاه راننده گردید. لذا امروزه خودروسازان برای افزایش رضایت و راحتی مصرف‌کنندگان به سمت دنده‌های اتومات متمایل‌ شده‌اند. با این وجود هنوز تعویض دنده دستی علاقمندان خود را دارد و معتقدند گیربکس اتومات لذت رانندگی را کاهش داده است. بیایید کمی به مزایا و معایب آن بپردازیم:

مزایا:

• خودروهای برقی فقط از گیربکس اتوماتیک پیروی می‌کنند لذا در نسل جدید خودروها گیربکس دستی کاملا حذف خواهد شد.
• گیربکس های اتوماتیک احتمال خرابی کمتری دارند.
• حذف هزینه‌های مربوط به استهلاک صفحه کلاچ.
• رانندگی با ماشین دنده اتوماتیک راحت‌تر است و راننده آرامش بیشتری را تجربه خواهد کرد.

معایب:

• قیمت گیربکس‌های اتوماتیک در حال حاضر گران تر از نوع دستی است.
• سرعت تعویض دنده در مقایسه با دنده دستی پایین‌تر است و ممکن است شتاب خودرو کاهش یابد. البته این مورد در گیربکس های دوکلاچه رفع‌شده است اما به دلیل قیمت بالا فقط روی خودروهای لوکس پیاده سازی می‌شود.
• تعمیرات گیربکس‌های اتومات پیچیده‌تر و هزینه‌های بیشتری در بر دارد.

کلام آخر

متاسفانه در کشور ما خودروهای گیربکس اتوماتیک از اختلاف قیمت بالایی برخوردارند. همین امر موجب‌شده افراد کمتری سمت خرید این خودروها بروند و با استقبال کمتری مواجه باشد. در هر صورت آینده دنیا به سمت راحتی و افزایش رفاه مصرف‌کنندگان پیش می‌رود و تغییرات اجتناب ناپذیراند. حتی اگر اکنون خودروی شما و اطرافیان اتومات نیست بازهم لازم است نسبت به یادگیری رانندگی با اینگونه خودروها اقدام نمایید تا در مواقع نیاز تعلل نکنید.

نظرات و تجربیات خود را در مورد این مطلب در قسمت نظرات عنوان کنید. این کار به ارتقای مطلب و انتقال تجربه کمک شایانی خواهد نمود.