علائم خرابی فیلتر روغن و عواقب عوض نکردن آن

رسیدگی و بررسی منظم خودرو به‌جهت کاهش هزینه‌های تعمیر ضروری است. سلامت فیلتر روغن برای داشتن یک موتور کارآمد بسیار مهم است و بر همه‌چیز از تمیزی روغن گرفته تا طول عمرکلی موتور تاثیر می‌گذارد. با افزایش تعرفه تعمیرات، بی‌توجهی به علائم خرابی فیلتر روغن ممکن است منجر به هزینه‌های سنگین بشود.

اغلب رانندگان از اهمیت تعویض روغن موتور مطلع‌ اند و سعی می‌کنند آن را سرموقع تعویض کنند اما فیلتر روغن معمولا نادیده گرفته‌می‌شود و افراد توجهی به‌این قطعه مصرفی نمی‌کنند. شناسایی علائم اولیه خرابی فیلتر روغن به‌شما کمک می‌کند منشأ مشکلات مربوطه را سریعا تشخیص دهید و نسبت به‌رفع آنها اقدام نمایید.

فیلتر روغن چیست و چه نقشی در خودرو دارد؟

فیلتر روغن یکی از قطعات حیاتی در سیستم روانکاری موتور است که وظیفه پاک‌سازی روغن را بر عهده دارد. هنگام کار موتور، ذرات معلقی مانند براده‌های فلزی، گرد‌وغبار، دوده حاصل از احتراق و آلودگی‌های شیمیایی وارد روغن می‌شوند. اگر این ذرات از چرخه روغن خارج نشوند، به مرور باعث افزایش ساییدگی قطعات داخلی، افت عملکرد موتور و حتی ایجاد خسارت‌های جدی می‌شوند. فیلتر روغن با استفاده از مدیای فیلتری (کاغذ یا الیاف مخصوص) این ناخالصی‌ها را به دام انداخته و از گردش آن‌ها در سیستم جلوگیری می‌کند.

همچنین فیلتر روغن با ثابت نگه داشتن کیفیت و جریان روغن، به بهبود عملکرد و افزایش عمر موتور کمک می‌کند. وجود قطعاتی مانند سوپاپ بای‌پس درون فیلتر باعث می‌شود حتی در شرایطی که فیلتر مسدود شده باشد، موتور بدون کمبود روغن کار کند. به طور کلی نقش فیلتر این است که روغن پاک، یکنواخت و با فشار مناسب به قطعات متحرک برسد تا اصطکاک کاهش یافته و موتور با راندمان بالا کار کند. بدون فیلتر مناسب، روغن به‌سرعت آلوده شده و سیستم روانکاری کارایی خود را از دست می‌دهد.

اولین علائم خرابی فیلتر روغن

دانستن زمان تعویض فیلتر روغن برای حفظ سلامت موتور بسیار مهم است و این ضرورت بسته‌به نوع خودرو ممکن است متفاوت باشد. اما به‌طورکلی بهتر است همزمان با روغن، فیلتر آن نیز تعویض گردد.

فیلتر روغن ناخالصی های داخل روغن را جمع آوری می‌کند و مانع رسیدن آنها به موتور و ایجاد آسیب می‌شود. با گذشت زمان فیلتر ممکن است مسدود شود و کارایی خود را از دست بدهد که روی سلامت موتور بسیار تاثیرگذار است. یک فیلتر روغن نادیده گرفته‌شده نه تنها در لحظه روی عملکرد خودرو تاثیر می‌گذارد بلکه در بلندمدت نیز آسیب جدی به‌قطعات موتور وارد می‌کند که جبران آنها با هزینه‌های سنگین همراه است. در ادامه به اولین نشانه‌ها و علائم خرابی فیلتر روغن می‌پردازیم.

1. کاهش شتاب و عملکرد موتور

گرفتگی فیلتر روغن می‌تواند به‌طور قابل توجهی کارایی موتور شما را کاهش دهد. با پر شدن فیلتر از ناخالصی ها، موتور در دسترسی به روغن کافی با مشکل مواجه می‌شود. این وضعیت منجر به کاهش توان خروجی، کاهش شتاب و کاهش کلی عملکرد موتور می‌شود.

در موارد شدیدتر ممکن است حالت “Limp Mode” فعال شود. این حالت یک ویژگی امنیتی در خودرو است که زمانی فعال می‌شود که موتور یا واحد کنترل گیربکس خطایی تشخیص دهد. سپس قسمت های کمتر مهم خودرو خاموش می‌شود و عملکرد آن تا حد زیادی کاهش می‌یابد.

2. انتشار دود سیاه از اگزوز

هنگامی که عمر مفید فیلتر روغن روبه اتمام است در جمع آوری ناخالصی ها ضعیف عمل می‌کند. در نتیجه روغن کثیف داخل موتور به‌گردش در می‌آید و تولید گازهای مضر گلخانه‌ای را تا حد زیادی افزایش می‌دهد. اگر خروج دود سیاه یا بوی نامطبوع از اگزوز را مشاهده کردید زمان آن رسیده‌است که یا به روغن موتور و یا به فیلتر آن نظارت کنید.

انتشار دود سیاه از اگزوز و بی‌توجهی به‌آن ممکن است باعث جریمه‌شدن توسط راهور و یا خرابی کاتالیزور بشود. البته توجه داشته باشید که خروج دود سیاه از اگزوز می‌تواند دلایل متعددی داشته باشد. ابتدا عواملی مثل خرابی سنسور اکسیژن، شمع، کویل و وایرها را در مواجهه با این مشکل بررسی نمایید.

3. نشتی روغن

فیلترهای بی‌کیفیت یا استفاده بیش از حد از آن می‌تواند منجر به نشتی شود. این نشت‌ها به‌صورت لکه‌های سیاه روغن زیر خودرو در هنگام پارک کردن ظاهر می‌شوند. بهتر است هروز صبح کف پارکینگ را چک کنید تا در صورت بروز مشکل سریعا مطلع شوید.

همچنین نحوه نصب فیلتر نیز تاثیر زیادی بر نشتی روغن دارد لذا از محکم بسته‌شدن آن اطمینان حاصل کنید.

4. چراغ هشدار پشت آمپر

هنگامی که چراغ قرمز رنگ هشدار روغن روشن می‌شود اغلب خبر از مشکلات احتمالی مربوط به فیلتر روغن خودرو می‌دهد. این چراغ می‌تواند به‌صورت چشمک زن یا ثابت روشن شود.

بخش هشدار روغن فعالیت هایی مانند گردش و کیفیت را بررسی می‌کند لذا نادیده گرفتن آن به‌هیچ عنوان توصیه نمی‌شود.

5. افزایش مصرف سوخت

یکی دیگر از علائم خرابی فیلتر روغن افزایش مصرف سوخت است. گرفتگی فیلتر موتور را مجبور می‌کند با تلاش بیشتری کار کند در نتیجه مصرف بنزین بالا می‌رود. البته افزایش مصرف در خودرو عوامل متعددی دارد اما در صورت مشاهده بهتر است بخش روغن را نیز بررسی کنید.

اگر زودبه‌زود به پمپ بنزین مراجعه می‌کنید باید موارد دیگری از جمله سنسور اکسیژن ، سنسور دریچه گاز و شمع ها را نیز کنترل کنید.

6. صداهای غیرمعمول موتور

اگر از قسمت موتور صداهای عجیب و غریب مانند تق تق، ضربه خوردن یا صدای غرش شنیدید سریعا توقف کنید. این صداها نشان می‌دهند گیربکس در حال خشک کار کردن است. چند دقیقه خودرو را خاموش کنید تا موتور سرد شود و روغن ته‌نشین گردد. سپس سطح روغن را بررسی کنید اگر پایین بود در حد نیاز به‌آن اضافه کنید و به نزدیکترین تعمیرگاه یا تعویض روغنی مراجعه کنید.

تداوم این صداها می‌تواند منجر به آسیب‌ پیستون، میل لنگ یا میل بادامک بشود که تعمیر آنها پرهزینه است.

عواقب عوض نکردن فیلتر روغن

در صورتی که فیلتر روغن بیش از عمر مفید آن مصرف شود و نسبت به علائم خرابی آن بی‌توجهی گردد می‌تواند مشکلات جدی به موتور وارد کند که جبران آنها ممکن است زمان بر و همراه با هزینه‌های سنگینی باشد. بهتر است همواره همراه با تعویض روغن، فیلتر آن را نیز تعویض کنید تا خیالتان آسوده گردد.

برخی مشکلاتی که از عدم تعویض فیلتر روغن ناشی می‌شوند عبارتند از:

• خرابی کاتالیزور:

انتشار بیش از حد دود سیاه منجر به خرابی کاتالیزور خواهد شد.

• افزایش دمای شدید موتور:

روغن تا حد زیادی گرمای موتور را کاهش می‌دهد و در صورتی که گردش آن با مشکل مواجه‌شود به داغ کردن بیش از حد و حتی واشر زدن یا سوختن موتور منجر می‌شود.

• انتشار بوی بد و دود سیاه از اگزوز:

زمانی که ناخالصی های روغن توسط فیلتر جدا نشود آلایندگی های خروجی از اگزوز تا حد زیادی افزایش می‌یابد.

• افزایش مصرف سوخت:

هنگامی که روغن کافی به موتور نرسد یا کثیفی های آن تصفیه نشود باید با قدرت و زور بیشتری کار کند. در نتیجه به بنزین بیشتری نیاز خواهد داشت.

اجزای تشکیل دهنده فیلتر روغن

در ادامه اجزای اصلی فیلتر روغن به‌صورت خلاصه ارائه شده است:

• بدنه فلزی

پوسته‌ای مقاوم که تمام اجزای فیلتر را دربر می‌گیرد و فشار روغن را تحمل می‌کند.

• صفحه پایینی (Base Plate)

صفحه‌ای با سوراخ‌های ورودی و یک سوراخ خروجی مرکزی که فیلتر روی موتور به آن پیچ می‌شود.

• واشر آب‌بندی (Gasket)

لاستیک حلقه‌ای که از نشت روغن بین فیلتر و محل اتصال جلوگیری می‌کند.

• فیلتر کاغذی (Media Filter)

عنصر اصلی تصفیه که ذرات و آلودگی‌ها را از روغن جدا می‌کند.

• لوله مرکزی سوراخ‌دار (Center Tube)

لوله تقویتی که از ریزش یا له‌شدن فیلتر کاغذی جلوگیری کرده و روغن تصفیه‌شده را هدایت می‌کند.

• فنر یا صفحه فشاری (Spring/Leaf Plate)

فشار لازم را ایجاد می‌کند تا اجزای داخلی ثابت بمانند و جریان روغن پایدار باشد.

• سوپاپ ضد برگشت (Anti-Drainback Valve)

جلوگیری می‌کند که پس از خاموش‌شدن موتور، روغن از فیلتر خالی شود.

• سوپاپ بای‌پس (Bypass Valve)

در صورت گرفتگی فیلتر یا فشار زیاد، مسیر جایگزین برای عبور روغن باز می‌کند تا موتور بدون روغن نماند.

انواع خرابی فیلتر روغن و علت‌های آن

• گرفتگی (Plugging)
• کانالیزاسیون (Channeling)
• ترک‌ خوردگی مدیا (Fatigue Cracking)
• مهاجرت مدیا (Media Migration)

فیلتر روغن ممکن است در اثر شرایط کاری سخت، آلودگی بیش از حد یا کیفیت پایین ساختار آن دچار یکی از انواع خرابی‌های فوق شود. گرفتگی زمانی رخ می‌دهد که ذرات و لجن روغن منافذ مدیا را مسدود کرده و جریان روغن را کاهش می‌دهد. در مقابل، کانالیزاسیون باعث ایجاد مسیرهای غیرطبیعی در مدیای فیلتری می‌شود و اجازه می‌دهد آلودگی‌ها بدون تصفیه وارد موتور شوند.

ترک‌ خوردگی مدیا معمولاً بر اثر فشار و نوسان دمایی ایجاد شده و باعث عبور ذرات درشت به داخل موتور می‌شود. در نهایت، مهاجرت مدیا هنگامی اتفاق می‌افتد که بخشی از الیاف یا کاغذ فیلتر جدا شده و وارد سیستم روغن‌کاری شود که می‌تواند به گرفتگی مسیرهای روغن یا آسیب یاتاقان‌ها منجر شود.

جمع بندی

در نهایت، فیلتر روغن یکی از حیاتی‌ترین اجزای سیستم روانکاری موتور است و هرگونه خرابی یا گرفتگی در آن می‌تواند مستقیماً بر سلامت موتور تأثیر بگذارد. بی‌توجهی به نشانه‌های خرابی فیلتر، مانند افت عملکرد، افزایش مصرف سوخت، صدای غیرعادی یا روشن شدن چراغ چک، در بلندمدت موجب فرسایش قطعات داخلی و هزینه‌های سنگین تعمیراتی خواهد شد. انتخاب فیلتر باکیفیت، تعویض منظم آن همراه با روغن، و بررسی دوره‌ای وضعیت نشتی یا آلودگی، بهترین راهکار برای پیشگیری از مشکلات جدی و حفظ راندمان موتور است. توجه به این نکات ساده نه‌تنها عمر موتور را افزایش می‌دهد، بلکه هزینه نگهداری خودرو را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.

سوالات متداول