حذف سنسور اکسیژن اول و دوم – مزایا معایب

سنسور اکسیژن یکی از اجزای کلیدی در کنترل آلایندگی خودروهای نسل جدید است و نمی‌توان نقش مهم آن را نادیده گرفت. همچنین این سنسور با اندازه‌گیری میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی، میزان پاشش انژکتورها را تنظیم و در نتیجه مصرف سوخت را کنترل می‌کند. در این مطلب به حذف سنسور اکسیژن اول یا دوم و مزایا معایب آن می‌پردازیم.

نقش سنسور اکسیژن در خودرو

هر دو سنسور بالا و پایین (اول و دوم) در واقع غلظت اکسیژن در گاز خروجی را بررسی می‌کنند. تشخیص مقدار اکسیژن در فرآیند احتراق به ECU (کامپیوتر) کمک می‌کند تا بداند نسبت سوخت و هوا تنظیم است یا خیر. این عمل برای اطمینان از اینکه موتور با حداکثر راندمان کار می‌کند بسیار مهم است.

درواقع اگر هوای موجود بیشتر از مقدار مشخص‌شده باشد بدین معناست که بنزین کافی به موتور نمی‌رسد. در این مواقع شاهد ریپ زدن و کاهش شدید قدرت موتور هستیم. یا بالعکس ممکن است اکسیژن موجود در گاز خروجی از سیستم احتراق کمتر از حد معمول باشد. این مورد نشان می‌دهد بنزین بیش از حد وارد محفظه‌شده و خودرو به خام سوزی و افزایش مصرف سوخت مبتلا می‌شود. البته خرابی منیفولد و دریچه‌هوا نیز در عملکرد صحیح این سیستم موثراند.

علی‌رغم نقش حیاتی این قطعه در خودرو باز برخی به حذف سنسور اکسیژن فکر می‌کنند. در ادامه باما همراه باشید تا مزایا و معایب آن را بررسی کنیم.

چرا 2 سنسور در خودرو وجود دارد؟

عمده کارهای مهم مربوط به تنظیم سوخت در خودرو را سنسور اکسیژن اولی یا بالایی انجام می‌دهد. همه توضیحاتی که بالاتر در مورد عملکرد سنسور اکسیژن گفته‌شد مربوط به همین سنسور اولی است که در صورت خرابی یا عدم وجود آن خودرو با مشکلات متعددی روبه‌رو خواهد شد. اما سنسور پایینی چه نقشی دارد؟

سنسور پایینی بعد از کاتالیست نصب می‌شود و درواقع عملکرد کاتالیزور را بررسی می‌کند. همانطور که می‌دانید وظیفه کاتالیزور کنترل آلایندگی و تبدیل گازهای سمی به گازهای کم‌خطر است. سنسور اکسیژن دوم مانند یک بازرس کارایی آن را نظارت می‌کند و در صورتی که میزان آلایندگی‌ها فراتر از محدوده نرمال باشد به ECU اخطار داده و چراغ چک روشن می‌شود. لذا نقش آن به مراتب کمرنگ‌تر است و به همین دلیل عمدتا طول عمر بالاتری نیز به نسبت سنسور اولی دارد.

بسیاری از مواقع خطای مربوط به کاتالیزور با خطای سنسور اکسیژن پایینی اشتباه گرفته می‌شود. یکی از دلایلی که بعد از تعویض سنسور اکسیژن همچنان چراغ چک روشن باقی می‌ماند همین عامل است.

پیشنهاد می‌شود مطلب: “خطاهای رایجی که با سنسور اکسیژن اشتباه گرفته می‌شوند” را مطالعه نمایید.

انواع سنسور اکسیژن

ممکن است شناختن انواع سنسور اکسیژن برای شما با اهمیت یا جذاب نباشد اما وجود آن برای کامل بودن مقاله لازم است.

• سنسور اکسیژن تیتانیوم اکسید

این سنسور از ماده نیمه هادی دی اکسید تیتانیوم (TiO2) که میزان مقاومت آن به غلظت اکسیژن اطراف بستگی دارد. هنگامی که اکسیژن بیشتری در اطراف وجود دارد مقاومت آن بیشتر می‌شود و بالعکس. با تغییر نسبت هوا به سوخت ولتاژ خروجی سنسور نیز تغییر کرده و پیغام متفاوتی به ECU می‌فرستد. وقتی دما بسیار پایین باشد، مقاومت بسیار بالا می‌رود و ولتاژ خروجی تقریبا برابر صفر می‌شود.

• سنسور اکسیژن زیرکُنیوم

سطوح داخلی و خارجی این سنسور با یک لایه پلاتین پوشیده‌شده است. از اختلاف غلظت اکسیژن بین دو طرف داخلی و خارجی لوله زیرکُنیوم برای ایجاد اختلاف پتانسیل در شرایط خاص (دمای بالا کاتالیز پلاتین) استفاده می‌شود. سنسورهای زیرکُنیوم معمولا برای اندازه‌گیری غلظت اکسیژن در گازهای خروجی اگزوز به کار می‌روند تا به کنترل نسبت هوا به سوخت خودرو کمک کنند.

در کشورما عمده سنسور اکسیژن خودروها از نوع زیرکُنیوم هستند.

• سنسور اکسیژن پهن باند

سنسور اکسیژن پهن باند به سنسور نسبت هوا به سوخت و سنسور اکسیژن خطی نیز شناخته می‌شود. این مدل سنسورها اندازه‌گیری های دقیقی را در محدوده وسیع‌تری از غلظت های اکسیژن ارائه می‌دهند. کنترل دقیق تر موتور در نهایت به بهبود راندمان احتراق و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای منجر می‌شود.

مزایا حذف سنسور اکسیژن از ECU

با وجود اهمیت این قطعه در خودرو باز ممکن است برخی افراد به دلایل زیر تصمیم به حذف کلی آن از سیستم برقی خودرو کنند.

• افزایش شتاب

حذف سنسور اکسیژن در برخی موارد به دلیل افزایش حجم ورودی بنزین به موتور ممکن است منجر به افزایش شتاب خودرو شود. این کار با بهبود احتراق انجام می‌گیرد. در واقع وقتی نظارتی بر عملکرد احتراق موتور نباشد باعث می‌شود این سیستم کار خود را بدون محدودیت انجام دهد.

البته این افزایش شتاب در خودروهای معمولی آنچنان چشمگیر و مشخص نیست. در واقع اگر پیش از این از خرابی سنسور اکسیژن رنج می‌بردید پس از حذف آن ممکن است علائم مربوطه را مشاهده نکنید. به همین خاطر احساس کنید شتاب افزایش یافته وگرنه تفاوت چندانی ایجاد نخواهد کرد.

• کاهش هزینه‌ها

در خودروهای قدیمی مانند پیکان که عملا از محدوده استانداردهای آلایندگی خارج شده‌اند و مصرف سوخت آنها نیز بصورت پیشفرض بالا است تعویض سنسور اکسیژن اقتصادی بنظر نمی‌رسد. صاحبان این خودروها با حذف سنسور اکسیژن سعی در کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری خودروی خود را دارند.

• خاموش شدن چراغ چک

امروزه و در کشورما عمده دلایل روشن شدن چراغ چک مشکلات مربوط به سنسور اکسیژن است. دلیل آن نیز به کیفیت پایین سوخت و اجناس چینی ضعیف موجود در بازار برمی‌گردد. با حذف سنسور اکسیژن تا حدودی خیالتان از این بابت راحت خواهد شد.

معایب حذف سنسور اکسیژن اول و دوم

حذف سنسور اکسیژن پاک کردن صورت مسئله است، مانند اینکه تسمه دینام شما صدا بدهد و شما به جای رفع مشکل آن را جدا کنید و دور بیندازید! به این فکرکنید که اگر سنسور اکسیژن کاربرد مهمی در خودرو ندارد چرا تولیدکنندگان آن را کلا بلااستفاده نمی‌کنند؟ اگر بحث افزایش شتاب در میان باشد که خودروسازی هایی نظیر بنز و تویوتا قطعا از حذف این قطعه استقبال خواهند کرد.

اگر بحث کاهش هزینه‌ها نیز در میان باشد که خودروسازهای اقتصادی نظیر سایپا و ایرانخودرو از هر کاری در این راستا کوتاهی نخواهند کرد!! اما مسئله چیست؟

• کاهش عملکرد موتور

همانطور که گفتیم سنسور اکسیژن وظیفه کنترل و نظارت بر سیستم سوخت‌رسانی را به عهده دارد و اگر در جای خود نباشد این کار نظم خود را از دست خواهد داد.

یعنی وقتی در شهر و در ترافیک قرار دارید یک میزان سوخت در موتور جریان دارد و زمانی هم که در سرعت بالا یا در شیب سربالایی قرار دارید نیز همان میزان بنزین در موتور جریان دارد. این کار راندمان موتور را تا حد زیادی کاهش می‌دهد و فشار زیادی بر آن وارد می‌کند.

• افزایش مصرف سوخت

طبیعتا وقتی نظارتی بر میزان پاشش انژکتورها وجود نداشته‌باشد مصرف سوخت شما افزایش چشمگیری می‌یابد. این افزایش خصوصا در سفرهای بین شهری خود را بیشتر نمایش می‌دهد. شاید در ظاهر با حذف سنسور اکسیژن از هزینه تعویض آن رهایی یافته‌اید اما در بلندمدت هزینه‌های بنزین گریبان‌گیر شما خواهد شد.

• عدم صادر شدن معاینه‌فنی

یکی از کاربردهای سنسور اکسیژن کاهش آلایندگی های خروجی اگزوز است. زمانی که این قطعه در خودرو وجود نداشته باشد می‌توان گفت غیرممکن است بتوانید معاینه‌فنی دریافت کنید.

دریافت معاینه‌فنی از معضلات بزرگ کسانی است که این سنسور را حذف کرده‌اند و یا دچار خرابی آن هستند.

• افزایش دمای موتور و خرابی کاتالیزور

زمانی که کنترل روی پاشش سوخت صورت نگیرد احتراق موتور بالا می‌رود و به دنبال آن دمای موتور بسیار افزایش می‌یابد. لذا اگر در نقاط گرمسیر کشور زندگی می‌کنید ممکن است منجر به آسیب شدید بشود. همچنین از دیگر مشکلات حذف سنسور اکسیژن خرابی ناگهانی کاتالیست است که به دلیل وجود آلایندگی بیش از حد صورت می‌گیرد.

نحوه حذف سنسور اکسیژن (مرحله به مرحله)

• مرحله اول : آماده‌سازی

بگذارید مدتی از خاموشی خودرو بگذرد تا قطعات سرد شوند. سپس با آچار مخصوص سنسور اکسیژن را باز و سوکت آن را خارج کنید.

• مرحله دوم : برنامه ریزی مجدد ECU

در این مرحله لازم است ایسیو خودرو مجدد برنامه‌ریزی شود تا با نبود سنسور اکسیژن سازگار گردد. این کار با نام ریمپ نیز شناخته می‌شود.

• مرحله سوم : تست و بررسی

لازم است یک سنسور اکسیژن (اهمیتی ندارد که سالم است یا نه) در جای خود قرار گیرد اما سوکت آن را متصل نکنید. سپس خودرو را روشن کنید و اجازه دهید چند دقیقه درحالت درجا کار کند. حال با دستگاه دیاگ عملکرد را بررسی کنید.

آیا حذف سنسور اکسیژن ضرر دارد؟

همانطور که در بالاتر مشاهده کردید؛ معایب حذف سنسور اکسیژن بیش از مزایای ناچیز آن است. لذا حذف آن به جز موارد خاص، منطقی و عقلانی نیست. اکثر مهندسان برق خودرو نیز با این قضیه هم نظر هستند و معتقدند این سنسور از قطعات مهم و حیاتی محسوب می‌شود. بهتر است راه‌حل مشکل را جستجو کنید و سعی کنید آن را برطرف نمایید.

بهترین سنسور اکسیژن کدام است؟

اینکه تصمیم گرفته‌اید سنسور اکسیژن خود را حذف کنید نشان می‌دهد چندباری این قطعه را عوض کرده‌اید اما در عرض یک الی دو ماه باز علائم خرابی بازگشته‌اند. این مورد به دلیل کیفیت پایین اجناس موجود در بازار کشور و متاسفانه بنزین بسیار نامناسب به وجود می‌آید.

درواقع اگر یک سنسور اکسیژن اصلی NTK ژاپن یا Bosch آلمان تهیه کنید حداقل تا یک الی دو سال مشکلی از بابت این قطعه نخواهید داشت. البته توجه داشته باشید که حتی اجناس اصلی نیز درجات کیفیتی متفاوتی دارند. لذا از فروشندگان معتبر و محصولات دارای گارانتی را تهیه نمایید.

تعویض سنسور اکسیژن پایینی با بالایی

سنسور پایینی نسبت به سنسور بالایی به دلیل کارکرد کمتر، طول عمر بیشتری دارد. به همین خاطر ممکن است هنگامی که سنسور بالایی شما خراب شود برخی تعمیرکاران برای کاهش هزینه‌ یا عملکرد بهتر پیشنهاد کنند سنسور پایینی را با سنسور بالایی تعویض کنید و سنسور دوم را حذف نمایید. در این مطلب از اهمیت سنسورها آگاه شدید لذا اکنون می‌دانید که کمترین آسیب حذف هرکدام از آنها انتشار آلایندگی بیشتر است که در نهایت ضرر آن به خودمان و خانوادمان باز می‌گردد.

اما در این شرایط بهترین تصمیم چیست؟

سوکت سنسور اول و دوم برخی خودروها نظیر تولیدات سایپا یکسان است یعنی می‌توانید بدون مشکل این دو را باهم عوض کنید. اگر سنسور پایینی شما فابریک کارخانه است و تابه‌حال تعویض نشده این کار به‌صرفه و منطقی خواهد بود. آن هم در شرایطی که اجناس بازاری کیفیت چندانی ندارند. اما مسئله مهم اینجاست که پس از آن سنسور پایینی را به هیچ‌وجه حذف نکنید. بلکه یک سنسور قیمت مناسب تهیه کنید و آن را نصب نمایید.

تفاوت سنسور اکسیژن بالا و پایین

درواقع هردو سنسور اکسیژن بالایی و پایینی از لحاظ ساختار و عملکرد تفاوتی با یکدیگر ندارند و می‌توان جای آنها را باهم تعویض نمود. البته این قضیه عموما برای خودروهایی با سیستم برق زیمنس صادق است و در سایر خودروها ممکن نیست. بطور مثال بر روی خودروهای موتور EF7 از سنسورهای اکسیژن نسل جدید وایدبند استفاده‌شده است. این سنسورها دارای 5 سیم هستند. درحالی که سنسور پایینی در این خودروها از نوع 4 سیم است لذا به‌هیچ عنوان جابه‌جایی این دو امکان ندارد.

جابه‌جا بستن سوکت سنسور بالا و پایین

سنسور اکسیژن بالایی و پایینی همانطور که گفتیم از لحاظ عملکرد و ساختار تفاوتی با یکدیگر ندارند اما جایگاه آنها در اولویت‌بندی و اهمیت اطلاعات بسیار مهم است. درواقع کامپیوتر خودرو نسبت به جایگاه آنها، پارامترهایشان را بررسی و برای کارایی بهینه موتور تصمیم‌گیری می‌کند.

در خودروهای قدیمی‌تر سوکت سنسور دومی اواسط اگزوز و سنسور اولی پایین منیفولد قرار داشت. اما در خودروهای جدید هر دو سوکت تقریبا در کنارهم قرار گرفته‌اند لذا احتمال جابه‌جا بستن آنها پس از باز کردن وجود دارد. این اشتباه کامپیوتر را اصطلاحا گیج می‌کند و قدرت تصمیم‌گیری صحیح را از آن سلب می‌نماید. لذا ممکن است آسیب جدی به موتور وارد شود.

اهمیت این قضیه چنان زیاد است که در برخی خودروها نظیر ایسیوهای بوش me17 بطورکلی سوکت سنسور بالا و پایین از لحاظ رنگ و شکل متفاوت است تا این دو باهم به اشتباه گرفته نشوند. لذا هنگام تعمیرات این مورد را حتما درنظر داشته باشید.

جمع بندی

بطورکلی حذف سنسور اکسیژن از خودرو توسط هیچ‌ متخصص، سازندگان خودرو و فعالان این زمینه توصیه نمی‌شود. زیرا این قطعه نقش بسیار مهمی در تنظیم نسبت سوخت و هوا، کاهش مصرف سوخت و کنترل آلایندگی دارد. نبود آن باعث می‌شود ECU نتواند به‌درستی ترکیب سوخت را تنظیم کند و در نتیجه مصرف سوخت افزایش یابد، توان موتور کاهش پیدا کند و گازهای آلاینده بیشتری تولید شود. همچنین ممکن است چراغ چک روشن بماند و خودرو در معاینه فنی مردود شود. با این حال، تصمیم نهایی در مورد حذف یا نگه داشتن سنسور اکسیژن بر عهده شماست.

سوالات متداول